อัปเดตล่าสุด: เมษายน 2569

“ พญาล้างไต ” เป็นชื่อสมุนไพรที่ฟังดูน่าเชื่อมาก จนหลายคนเข้าใจว่าเป็นพืชที่ช่วยฟื้นฟูไต ขับของเสีย หรือล้างไตได้จริง แต่เมื่อดูจากข้อมูลที่มีอยู่ในปัจจุบัน จะพบว่าชื่อดังกล่าวเป็นชื่อพื้นบ้านที่ชวนให้เข้าใจเกินจริง และยังไม่มีหลักฐานทางการแพทย์ในคนที่ยืนยันชัดว่าสมุนไพรนี้ช่วยล้างไตหรือชะลอไตเสื่อมได้จริง ขณะที่ข้อมูลด้านความปลอดภัยก็ยังมีจำกัด โดยเฉพาะในผู้ที่มีโรคไต เบาหวาน ความดัน หรือกำลังกินยาหลายชนิดอยู่แล้ว

ที่สำคัญ ไตเป็นอวัยวะที่มีหน้าที่กรองของเสียและรักษาสมดุลของร่างกายอยู่แล้วตามธรรมชาติ จึงไม่มีแนวคิดทางการแพทย์ที่รองรับว่าเราจำเป็นต้องใช้สมุนไพรใดมาช่วย “ล้างไต” แบบที่โฆษณากันทั่วไป และในบางกรณี การเชื่อคำกล่าวอ้างเรื่องสมุนไพรล้างไต อาจทำให้ผู้ป่วยชะลอการรักษาที่จำเป็น หรือใช้ผลิตภัณฑ์ที่ไม่มีมาตรฐานจนเพิ่มความเสี่ยงต่อไตมากขึ้นได้

พญาล้างไต คืออะไร และจริง ๆ แล้วเป็นพืชชนิดไหน

พญาล้างไตเป็นชื่อพื้นบ้าน ไม่ใช่ชื่อที่รับประกันสรรพคุณ

ชื่อ พญาล้างไต ในไทยมักถูกใช้เรียกพืชที่บางแหล่งระบุว่าเป็น ก่ายกอม หรือชัยโย (Ehretia acuminata) แต่ในทางปฏิบัติ ชื่อนี้อาจถูกใช้ปะปนกับสมุนไพรหรือผลิตภัณฑ์หลายชนิด ทำให้ผู้บริโภคเข้าใจผิดได้ง่ายว่าทุกอย่างที่ใช้ชื่อนี้ต้องมีสรรพคุณเกี่ยวกับไตเหมือนกันทั้งหมด

ชื่อที่ฟังดูแรง ไม่ได้แปลว่ามีหลักฐานแรงตาม

แม้พืชสกุล Ehretia จะมีการใช้ในภูมิปัญญาพื้นบ้านและมีการศึกษาด้านสารสำคัญอยู่บ้าง แต่ข้อมูลเหล่านี้ยังไม่เพียงพอจะสรุปว่า “พญาล้างไต” ช่วยรักษาโรคไตหรือล้างไตในคนได้จริง

ทำไมคำว่า “ล้างไต” จึงทำให้คนเข้าใจผิด

หน้าที่ของไตคือกรองของเสีย ควบคุมสมดุลน้ำ แร่ธาตุ และช่วยกำจัดของเสียออกทางปัสสาวะอยู่แล้ว จึงไม่มีหลักฐานทางการแพทย์ที่รองรับแนวคิดว่าสมุนไพรชนิดใดจะเข้าไป “ล้างไต” ได้แบบที่คำโฆษณามักสื่อ

คำว่า “ล้างไต” เป็นภาษาการตลาดมากกว่าภาษาการแพทย์

หลายผลิตภัณฑ์ใช้คำที่ทำให้ผู้บริโภครู้สึกว่ามีของเสียสะสมในไตและต้องหาตัวช่วยมาขจัดออก แต่ในความเป็นจริง สิ่งสำคัญกว่าคือการดูแลโรคประจำตัว คุมความดัน คุมน้ำตาล ลดโซเดียม และพบแพทย์ตามนัด ไม่ใช่พึ่งสมุนไพรที่ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอ

มีงานวิจัยยืนยันไหมว่า พญาล้างไต ช่วยล้างไตหรือรักษาไตเสื่อม

มีข้อมูลการใช้พื้นบ้าน แต่ยังไม่ยืนยันผลรักษาในคน

ข้อมูลสมุนไพรของ Ehretia acuminata ชี้ว่า มีการใช้เป็นสมุนไพรพื้นบ้านจริง และมีการทบทวนสารสำคัญกับฤทธิ์ทางชีวภาพในพืชสกุลนี้อยู่บ้าง แต่ยังไม่สามารถสรุปเป็นหลักฐานรักษาโรคไตในคนได้

ยังไม่มีหลักฐานในคนว่าช่วยชะลอไตเสื่อมได้จริง

ข้อมูลจากแหล่งสมุนไพรไทยที่อ้างถึงพญาล้างไตโดยตรงระบุว่า ยังไม่มีงานวิจัยในคนที่ยืนยันว่าช่วยชะลอไตเสื่อมได้ ดังนั้นการกล่าวอ้างว่าช่วยฟื้นฟูไตหรือรักษาโรคไต จึงยังเกินกว่าหลักฐานที่มีอยู่จริง

งานวิจัยเกี่ยวกับพืชสกุล Ehretia บอกอะไรเราได้บ้าง

มีการศึกษาสารสำคัญและฤทธิ์ทางชีวภาพหลายด้าน

งานทบทวนของพืชสกุล Ehretia รายงานว่าพืชในกลุ่มนี้มีการศึกษาด้านสารพฤกษเคมีและฤทธิ์ทางชีวภาพ เช่น antioxidant, anti-inflammatory และฤทธิ์อื่น ๆ อีกหลายด้าน จึงอธิบายได้ว่าทำไมสมุนไพรกลุ่มนี้ถึงได้รับความสนใจในทางพื้นบ้านและงานวิจัยเบื้องต้น

แต่ยังไกลจากคำว่า “รักษาไต”

แม้จะมีข้อมูลเชิงพฤกษเคมี แต่ผู้วิจัยก็ชี้ว่าข้อมูลของสกุลนี้ยังศึกษาไม่ทั่วถึง และยังต้องมีการศึกษาต่อเพื่อยืนยันทั้งประสิทธิผลและความปลอดภัย นั่นหมายความว่า การนำผลวิจัยระดับต้นไปแปลเป็นคำว่า “ล้างไต” หรือ “รักษาไตเสื่อม” ยังไม่ถูกต้องนัก

สูตรต้มใบพญาล้างไตที่แชร์กันใน Facebook อาจสะท้อนเรื่อง “น้ำ” มากกว่า “สมุนไพร”

สูตรที่ถูกแชร์ มักเน้นให้ดื่มน้ำปริมาณมากตลอดวัน

จากสูตรที่พบได้บ่อยใน Facebook ซึ่งแนะนำให้ใช้ใบพญาล้างไต 5–7 ใบ ต้มกับน้ำประมาณ 1.5 ลิตร ด้วยไฟอ่อนราว 20 นาที แล้วดื่มแทนน้ำทั้งวันต่อเนื่อง 7 วัน หยุด 3 วัน พร้อมอ้างว่าค่าไตจะดีขึ้น ผิวที่คล้ำจะดูสดใสขึ้น และช่วยบรรเทาอาการปวดหลังปวดเอวจาก “ไตทำงานหนัก” นั้น ผู้เขียนมองว่า สิ่งที่ทำให้บางคนรู้สึกดีขึ้นอาจไม่ได้มาจากสมุนไพรโดยตรง แต่อาจเกี่ยวข้องกับการดื่มน้ำมากขึ้นในแต่ละวัน โดยเฉพาะในคนที่เดิมดื่มน้ำน้อยอยู่แล้ว เพราะเมื่อพิจารณาจากปริมาณใบสมุนไพรที่ใช้เมื่อเทียบกับปริมาณน้ำทั้งหมด ก็ยังไม่มีหลักฐานเพียงพอจะสรุปว่าสารสำคัญจากพืชในระดับดังกล่าวให้ผลแรงถึงขั้น “ล้างไต” หรือทำให้ค่าไตดีขึ้นได้จริง ขณะเดียวกัน งานวิจัยในผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังเองก็ไม่ได้ยืนยันว่าการดื่มน้ำมากขึ้นจะช่วยชะลอการเสื่อมของไตได้อย่างมีนัยสำคัญเสมอไป

แนวคิดนี้อาจใช้ไม่ได้กับผู้ป่วยโรคไตทุกคน

แม้การดื่มน้ำเพียงพอจะมีประโยชน์ในบางบริบท แต่ก็ไม่ได้เหมาะกับผู้ป่วยโรคไตทุกคน โดยเฉพาะผู้ที่มีโรคไตเรื้อรังระยะท้าย หรือมีภาวะคั่งน้ำ ซึ่งมักต้องควบคุมปริมาณน้ำตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด เพราะไตที่ทำงานลดลงอาจไม่สามารถขับน้ำส่วนเกินได้ดี การดื่มน้ำมากเกินไปจึงอาจยิ่งเพิ่มภาระให้ร่างกายมากขึ้นได้

อาการปวดหลังปวดเอวไม่ได้แปลว่าเป็น “ไตทำงานหนัก” เสมอไป

อีกจุดที่ควรระวังคือคำอธิบายว่า “ปวดหลังปวดเอวจากการทำงานหนักของไต” เพราะอาการปวดหลังหรือปวดเอวไม่ได้หมายความว่าเป็นอาการจากไตเสมอไป และโรคไตเรื้อรังระยะแรกจำนวนมากก็มักไม่มีอาการชัดเจน การโยงอาการปวดเมื่อยทั่วไปเข้ากับ “ไตทำงานหนัก” อาจทำให้หลายคนเข้าใจผิด และชะลอการไปตรวจหรือรับการรักษาที่เหมาะสมได้

ทำไมสมุนไพรที่อ้างว่าล้างไต จึงอาจกลายเป็นความเสี่ยงต่อไต

เสี่ยงเพราะข้อมูลความปลอดภัยยังไม่ชัด

ปัญหาสำคัญของสมุนไพรที่ถูกโฆษณาว่าดูแลไต ไม่ใช่แค่เรื่อง “ช่วยจริงไหม” แต่รวมถึง “ปลอดภัยจริงไหม” ด้วย และในกรณีของสกุล Ehretia งานวิจัยเองก็ระบุว่าข้อมูลด้านพิษวิทยายังมีน้อยมาก ดังนั้นการใช้ต่อเนื่อง โดยเฉพาะในผู้ป่วยโรคไต จึงควรระวังเป็นพิเศษ

เสี่ยงจากสิ่งปนเปื้อนและปฏิกิริยากับยา

 National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases (NIDDK)เตือนว่า สมุนไพรบางชนิดอาจมีสิ่งปนเปื้อน เช่น โลหะหนัก หรือเกิดปฏิกิริยากับยาที่ผู้ป่วยใช้อยู่ ซึ่งอาจเพิ่มภาระต่อไตหรือรบกวนการรักษาหลักได้ โดยเฉพาะในคนที่มีโรคประจำตัวหลายอย่างร่วมกันอยู่แล้ว

เสี่ยงเพราะทำให้ผู้ป่วยเสียโอกาสรักษาที่ถูกต้อง

อันตรายอีกด้านหนึ่งคือ เมื่อมีคนเชื่อว่าสมุนไพร “ล้างไต” ได้จริง ก็อาจทำให้ชะลอการพบแพทย์ ปรับยาหรือควบคุมโรคประจำตัวช้าลง ทั้งที่การดูแลโรคไตที่สำคัญจริง ๆ คือการคุมความดัน คุมน้ำตาล ลดโซเดียม และติดตามค่าการทำงานไตอย่างต่อเนื่อง ไม่ใช่ฝากความหวังไว้กับสูตรต้มสมุนไพรจากคำบอกเล่า

ใครบ้างที่ควรระวังการใช้พญาล้างไตเป็นพิเศษ

ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง

คนกลุ่มนี้ไม่ควรซื้อสมุนไพรมาใช้เอง เพราะไตมีข้อจำกัดในการจัดการสารต่าง ๆ มากกว่าคนทั่วไป และความเสี่ยงจากผลข้างเคียงหรือสิ่งปนเปื้อนอาจสูงกว่า

ผู้ป่วยเบาหวานและความดันโลหิตสูง

ทั้งสองโรคนี้เป็นปัจจัยเสี่ยงสำคัญของโรคไต การใช้สมุนไพรเองอาจรบกวนแผนการรักษาเดิม หรือทำให้เข้าใจผิดว่าไม่จำเป็นต้องคุมโรคหลักอย่างจริงจัง

ผู้ที่กินยาหลายชนิดหรืออาหารเสริมหลายตัวพร้อมกัน

ยิ่งใช้หลายอย่างร่วมกัน ยิ่งเพิ่มโอกาสเกิดปฏิกิริยาระหว่างสารต่าง ๆ และทำให้ประเมินได้ยากว่าอะไรคือสาเหตุของอาการผิดปกติที่เกิดขึ้น

หากอยากดูแลไต ควรทำอย่างไรแทนการพึ่งสมุนไพรล้างไต

คุมน้ำตาล คุมความดัน และติดตามค่าการทำงานของไต

นี่คือหัวใจสำคัญของการดูแลไตในระยะยาว โดยเฉพาะในผู้ที่มีเบาหวานหรือความดันโลหิตสูง

ลดเค็ม และไม่ซื้อยาหรือสมุนไพรใช้เอง

โดยเฉพาะผลิตภัณฑ์ที่อ้างผลแรง ๆ เช่น ฟื้นฟูไต ล้างไต หรือทำให้ไม่ต้องฟอกไต เพราะคำโฆษณาแบบนี้มักเกินกว่าหลักฐานจริง

ปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้สมุนไพรทุกครั้ง

ยิ่งมีโรคประจำตัว หรือกำลังกินยาอยู่เป็นประจำ ยิ่งควรถามก่อนใช้ เพราะสิ่งที่ดูเป็นธรรมชาติ ไม่ได้แปลว่าปลอดภัยเสมอไป

สรุปแล้ว สมุนไพร  พญาล้างไต ไม่ช่วยชะลอไตเสื่อมได้

แม้ชื่อ “พญาล้างไต” จะฟังดูเหมือนเป็นสมุนไพรที่ช่วยฟื้นฟูไตได้โดยตรง แต่ข้อมูลที่มีในปัจจุบันยังไม่สนับสนุนว่าพืชชนิดนี้สามารถ ล้างไต รักษาไตเสื่อม หรือทำให้ค่าไตดีขึ้นในคนได้จริง ขณะที่ข้อมูลด้านความปลอดภัยก็ยังมีจำกัด โดยเฉพาะเมื่อใช้ต่อเนื่อง ใช้ร่วมกับยา หรือใช้ในผู้ป่วยโรคไตที่ต้องควบคุมการรักษาอย่างใกล้ชิด

ในมุมของผู้เขียน สูตรต้มใบพญาล้างไตที่ถูกแชร์กันในโซเชียลอาจทำให้บางคนรู้สึกดีขึ้นจากการได้รับน้ำมากขึ้น มากกว่าจะเป็นผลจากสมุนไพรที่มีฤทธิ์ล้างไตอย่างชัดเจน แต่ต่อให้แนวคิดนี้จะมีเหตุผลในบางกรณี ก็ไม่ได้แปลว่าสามารถใช้ได้กับผู้ป่วยโรคไตทุกคน โดยเฉพาะผู้ที่มีไตเสื่อมระยะท้ายหรือมีภาวะคั่งน้ำ ดังนั้น สิ่งที่ไตต้องการจริง ๆ ไม่ใช่การ “ล้าง” แบบเร่งด่วน แต่คือการดูแลอย่างถูกต้อง สม่ำเสมอ และอิงหลักฐานทางการแพทย์มากกว่าเชื่อคำบอกเล่าจากสูตรสมุนไพรบนโซเชียล

อ้างอิง

Clark, W. F., Sontrop, J. M., Huang, S.-H., Gallo, K., Moist, L., House, A. A., Cuerden, M. S., Weir, M. A., Bagga, A., Brimble, S., Burke, A., Muirhead, N., Pandeya, S., & Garg, A. X. (2018). Effect of coaching to increase water intake on kidney function decline in adults with chronic kidney disease: The CKD WIT randomized clinical trial. JAMA, 319(18), 1870–1879. https://doi.org/10.1001/jama.2018.4930

Jiang, S. J. S., Wang, M., Kaur, A., Jiang, L., Cai, Y., Luo, J., Li, M., Wang, H., Wan, D., & Peng, Y. (2025). Ehretia genus: A comprehensive review of its botany, ethnomedicinal values, phytochemistry, pharmacology, toxicology and clinical studies. Frontiers in Pharmacology, 16, Article 1526359. https://doi.org/10.3389/fphar.2025.1526359

National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2018, January). Eating right with kidney failure. U.S. Department of Health and Human Services, National Institutes of Health. https://www.niddk.nih.gov/health-information/kidney-disease/kidney-failure/eating-right

National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2018, June). Your kidneys & how they work. U.S. Department of Health and Human Services, National Institutes of Health. https://www.niddk.nih.gov/health-information/kidney-disease/kidneys-how-they-work

National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (n.d.). Kidney disease. U.S. Department of Health and Human Services, National Institutes of Health. https://www.niddk.nih.gov/health-information/kidney-disease

National Institute of Diabetes and Digestive and Kidney Diseases. (2025, January). Healthy eating for adults with chronic kidney disease. U.S. Department of Health and Human Services, National Institutes of Health. https://www.niddk.nih.gov/health-information/kidney-disease/chronic-kidney-disease-ckd/healthy-eating-adults-chronic-kidney-disease

National Kidney Foundation. (2025, September 5). Herbal supplements and kidney disease. https://www.kidney.org/kidney-topics/herbal-supplements-and-kidney-disease

Tangkiatkumjai, M. (n.d.). ก่ายกอม (พญาล้างไต). Herbal Expert by Mayuree. https://www.herbalexpertbymayuree.com/detail.php?hid=1185+target%3D

สำนักงานพิพิธภัณฑ์เกษตรเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว (องค์การมหาชน). (2564, 30 มิถุนายน). ชัยโย. คลังต้นไม้แห่งการเรียนรู้. https://wisdomking.or.th/views/treeknowledge/detail.php?id=7104