fbpx

Nutrition Solution & Corporate Wellness Management

ดื่มคอลลาเจน ช่วยเรื่องข้อเสื่อมได้ จริงหรือไม่ ?

คอลลาเจน คืออะไร ?

คอลลาเจน คือ โปรตีนประเภทหนึ่ง ที่ทำหน้าที่เป็นโครงสร้างของเนื้อเยื่อต่าง ๆ ในร่างกาย ทั้งเอ็น ข้อ กระดูกอ่อน ผิวหนัง ซึ่งรูปแบบการเรียงตัวของคอลลาเจนนั้นที่พบในร่างกายได้จะมีอยู่สามแบบ กระจายกันไปอยู่ทั่วตัว ซึ่งคอลลาเจนนี้ร่างกายจะมีการสร้างและสลายเป็นปกติ หากมีปัจจัยใดที่มากระตุ้นการสลายหรือสร้างน้อยลง ก็เป็นที่มาของความแข็งแรงและโครงสร้างที่เปลี่ยน อย่างที่เห็นได้ชัดคือ หากคอลลาเจนของผิวหนังสลายตัวไปก็จะเกิดริ้วรอย ย่นหรือไม่ตึงเกิดขึ้นได้

โครงสร้างของคอลลาเจนนั้น จะประกอบด้วย “กรดอะมิโน” ทั้งหมด 19 ชนิด แต่หลัก ๆ จะเป็น Hydroxyproline glycine และ proline ซึ่งโปรตีนอื่น ๆ ในร่างกายนั้นจะพบ hydroxyproline น้อยมาก กระนั้นโปรตีนคอลลาเจนเองก็ถูกจัดว่าเป็น “โปรตีนที่ไม่สำคัญ” เพราะว่าขาดกรดอะมิโนจำเป็นไปหลายตัว เช่น Tryptophan

คอลลาเจนที่มีวางขายให้เราซื้อกิน มีประโยชน์จริงหรือ ?

ถ้าถามว่ามีประโยชน์ไหม ตอบได้ว่ามี แต่ถ้าถามว่า ประโยชน์นั้นชี้เฉพาะเจาะจงไปในประเด็นที่ต้องการหรือไม่ ? ตอบเลยว่า “ไม่มีใครตอบได้”

คอลลาเจนถูกปรับและพัฒนาให้ย่อยและดูดซึมง่ายขึ้นผ่านหลายวิธี ซึ่งรูปแบบการดูดซึมหลังกินจริง ๆ จะเป็นลักษณะชิ้นส่วนกรดอะมิโนต่อกัน (เรียกว่า เปปไทด์) แล้วเข้าไปอยู่เป็นส่วนหนึ่งของ “สต๊อก(หรือคลัง) ของกรดอะมิโนในร่างกาย (amino acid pool)” แล้ว “ร่างกายเราเอง” จะเป็นตัวตัดสินใจว่าจะเอากรดอะมิโนเหล่านี้ไปใช้หรือไม่ ใช้กับเรื่องอะไร ใช้ในการสร้าง ซ่อมแซมหรือทำสิ่งใด เราจึงไม่สามารถบังคับได้ว่า กินคอลลาเจนแล้ว จงวิ่งไปก่อตัวใต้ถุงตาซ้ายให้เต่งตึงเหมือนเคย ฉันใดฉันนั้น

จากงานวิจัยคอลลาเจนมีประโยชน์อย่างไร?

ในการวิเคราะห์และตัดสินว่า สารใด ยาใดได้ผลในการรักษาหรือป้องกันโรคได้ ก็ต้องว่ากันด้วยงานวิจัยทางวิทยาศาสตร์ ซึ่งจากการค้นงานประเภท Meta-analysis ของการใช้ Collagen เพื่อรักษาภาวะข้อเสื่อม หรือข้ออักเสบ ก็พบผลที่พอจะสรุปเป็นข้อๆ ได้ ดังนี้

  • ในนักกีฬา แม้จะมีงานวิจัยในการใช้คอลลาเจนลดการปวดข้อจากการใช้งานเล่นกีฬาอยู่บ้าง แต่หลักฐานเหล่านั้นก็ไม่เพียงพอที่จะสรุปว่า “เสริมคอลลาเจนช่วยลดการบาดเจ็บหรือทำให้ความเร็วในการฟื้นตัวจากการบาดเจ็บในนักกีฬาได้” (Heaton LE et al. 2017, Rawson ES et al. 2018)
  • ในผู้ที่มีการปวดข้อจากภาวะข้อเสื่อมและอักเสบ พบว่าการใช้ hydrolyzed collagen ดูเหมือนจะช่วยบรรเทาอาการปวดได้ในระยะสั้น แต่หลักฐานถือว่าค่อนข้างคุณภาพไม่ดีและไม่มีหลักฐานของผลดีในการใช้ระยะยาว
  • มีการศึกษาอื่นๆ ที่ใช้ collagen ในรูปแบบ UC-II (จุดประสงค์หลักคือให้ร่างกายทนต่อการกินได้ดีขึ้น) พบว่างานวิจัยที่ศึกษาผลของการรักษาคนไข้ที่มีภาวะข้อเสื่อมนั้น มักมีขนาดตัวอย่างที่เล็ก จำนวนคนที่วิจัยน้อย ซึ่งผลที่ออกมาคือ อาจจะพอมีผลต่อการบรรเทาอาการปวดและอาการของข้อเสื่อมได้บ้าง แต่ไม่สามารถสรุปให้เป็นข้อแนะนำให้ใช้ได้ เนื่องจากหลักฐานยังน้อยเกินไป

สรุปสั้น ๆ คอลลาเจนใช้รักษาข้อเสื่อมได้หรือไม่?

  • ถ้าเหตุผลหลักของการใช้คอลลาเจนคือ ต้องการรักษาหรือบรรเทาปัญหาข้อเสื่อม ขอให้เป็น “ตัวเลือกต่อ ๆ ไป” หลังจากปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์ที่ดูแลและนักกายภาพบำบัดเสียก่อน เพราะคอลลาเจนไม่จัดเป็นตัวช่วยหรือการรักษาลำดับแรกๆ เมื่อเกิดปัญหาข้อเสื่อม แล้วถ้าจะซื้อมากิน ขอให้ปรึกษาแพทย์ เภสัชกรและนักกำหนดอาหารให้เรียบร้อย เพราะต้องประเมินถึงความรุนแรง ยาที่ใช้และสภาพของคนใช้ด้วยทุกครั้ง
  • ถ้าเหตุผลของคุณคือ ไม่รู้ว่าดีจริงไหม แต่คนอื่นบอกว่าดี เลยซื้อมากิน อยากเตือน “หยุดเถอะ ไม่คุ้มมากๆ และเสี่ยงจะเกิดปัญหามากกว่าประโยชน์”

อ้างอิง
1. Bakilan F, Armagan O, Ozgen M, Tascioglu F, Bolluk O, Alatas O. Effects of native type II collagen treatment on knee osteoarthritis: a randomized controlled trial. Eurasian J Med. 2016;48(2):95-101.
2. Heaton LE, Davis JK, Rawson ES, et al. Selected in-season nutritional strategies to enhance recovery for team sport athletes: a practical overview. Sports Med. 2017;47(11):2201-2218
3. Liu X, Machado GC, Eyles JP, Ravi V, Hunter DJ. Dietary supplements for treating osteoarthritis: a systematic review and meta-analysis. Br J Sports Med. 2018;52(3):167-175.
4. Rawson ES, Miles MP, Larson-Meyer DE. Dietary supplements for health, adaptation, and recovery in athletes. Int J Sport Nutr Exerc Metab. 2018;28(2):188-199.
5. Woo T, Lau L, Cheung N, Chan P, Tan K, Gardner A. Efficacy of oral collagen in joint pain — osteoarthritis and rheumatoid arthritis. J Arthritis. 2017;6:233.

Phasit Kanasirichainon
Phasit Kanasirichainon
นักกำหนดอาหารทาสแมวที่หลุดพ้นจากวงจรดำมืดของการไดเอทจน Binging มาแล้ว สุขกับการยกเวท โยคะและคาร์ดิโอ (เป็นสิ่งสุดท้าย) แสวงหาร้านอาหารใหม่ๆ กินทุกสัปดาห์ รักเรื่องสังคมและมนุษย์ เพื่อเอามาบูรณาการในการเข้าใจ “มนุษย์” ให้มากขึ้นและลากคนออกจาก “หลุมดำ” ของการไดเอทที่แสนเฮงซวยสำหรับ "ทุกชีวิตที่เกิดมาบนโลกนี้"

อ่านเพิ่มเติม