แหล่งความรู้ "โรคไต"
ล้างไตทางหน้าท้องกินอะไรได้บ้าง จัดมื้อให้โปรตีนพอ
ล้างไตทางหน้าท้องกินอะไรได้บ้าง เรียนรู้วิธีเลือกโปรตีน ผักผลไม้ และจัดมื้อไทยให้เหมาะกับผลเลือดและแผนรักษาของคุณ

อัปเดตล่าสุด: พฤศจิกายน 2569 | ตรวจทานโดยทีมนักกำหนดอาหาร Eatwellconcept
เช้าที่ตลาด คุณอาจยืนเลือกระหว่างข้าวต้มปลากับอาหารสำเร็จรูป และสงสัยว่ามื้อไหนเหมาะกับตัวเอง คำถามว่า ความดันสูงกินอะไรดี หรืออาหารที่เหมาะกับคนเป็นความดัน จึงไม่ได้มีคำตอบเป็นอาหารวิเศษเพียงจานเดียว แต่ต้องเริ่มจากอาหารสด ผักผลไม้ในปริมาณที่เหมาะสม และการลดเครื่องปรุงเค็ม บทความนี้ชวนคุณอ่านฉลาก ปรับเมนูไทย และเข้าใจข้อควรระวังเมื่อมีโรคไตหรือใช้ยาที่มีผลต่อโพแทสเซียม
ความดันสูงกินอะไรดี คำตอบสั้นๆ คือ อาหารคนเป็นความดันสูง ควรเน้นผัก ผลไม้ ธัญพืชไม่ขัดสี ปลา และนมไขมันต่ำ เช่น ข้าวกล้องกับปลานึ่ง พร้อมจำกัดโซเดียมให้น้อยกว่า 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน
เลือกผัก ผลไม้ ข้าวไม่ขัดสี ปลา เนื้อไม่ติดมัน เต้าหู้ ถั่วไม่เค็ม และนมไขมันต่ำไม่หวานเป็นส่วนหนึ่งของมื้ออาหาร โดยลดอาหารแปรรูปและเครื่องปรุงเค็ม ตัวอย่างมื้อที่ทำได้คือข้าวกล้อง ปลานิลนึ่งมะนาว โดยใช้สมุนไพรเพิ่มกลิ่นแทนการราดซอสซ้ำ
อาหารเป็นส่วนหนึ่งของการดูแลความดัน ไม่ทดแทนยาที่แพทย์สั่ง คุณอ่านเรื่อง โรคความดันโลหิตสูงและความเสี่ยงที่ต้องระวัง ควบคู่กันได้ และดูแนวทางเลือกอาหารจาก กรมอนามัย
อาหารแดช หรือ DASH เป็นรูปแบบการกินตลอดวันซึ่งเน้นผัก ผลไม้ ธัญพืชไม่ขัดสี โปรตีนไขมันต่ำและผลิตภัณฑ์นมไขมันต่ำ พร้อมลดไขมันอิ่มตัวและอาหารหวาน ไม่ใช่สูตรที่ต้องกินอาหารชนิดใดชนิดหนึ่งเป็นพิเศษ
จำนวนของอาหารแต่ละประเภท ขึ้นอยู่กับพลังงานที่ต้องการและโรคร่วม ตัวอย่างของ สถาบันหัวใจ ปอด และโลหิตแห่งชาติสหรัฐอเมริกา สำหรับ คนที่ต้องการพลังงาน 2,000 กิโลแคลอรีต่อวันให้ผัก 4–5 ส่วน ผลไม้ 4–5 ส่วน ธัญพืช 6–8 ส่วน และนมไขมันต่ำ 2–3 ส่วน
โดยแต่ละคน อาจต้องการพลังงาน และสัดส่วนอาหารอื่นๆ ที่แตกต่างกัน
หลักจาน 2:1:1 ช่วยจัดข้าวกับข้าวให้นึกภาพง่าย: แบ่งพื้นที่จานเป็นผัก 2 ส่วน ข้าวหรือแป้ง 1 ส่วน และเนื้อสัตว์ไม่ติดมันหรือโปรตีนจากพืช 1 ส่วน เช่น ข้าวกล้อง ปลานิลนึ่งมะนาว เลือกปริมาณรวมเนื้อปลา ให้ได้ 1/4 จาน ผัก 1/2 จาน และข้าวกล้อง 1/4 จาน
สำหรับผู้ไม่มีข้อจำกัดเฉพาะ แนวทางไทยแนะนำผักและผลไม้รวมกันอย่างน้อย 400 กรัมต่อวัน ไม่ใช่ผลไม้เพียงอย่างเดียว แบ่งกินในหลายมื้อและเลือกผลไม้สดแทนน้ำผลไม้ได้ หากมีโรคไตหรือทีมรักษากำหนดปริมาณอาหารต่างออกไป ให้ยึดแผนเฉพาะตัวเป็นหลัก อ่านเพิ่มเติมได้จาก แนวทางสมาคมความดันโลหิตสูงแห่งประเทศไทย และ วิธีปรับอาหารไทยตามหลักอาหารแดช
เลือกปลา ไก่ไม่ติดหนัง หรือเต้าหู้ที่ปรุงรสอ่อนเป็นส่วนโปรตีนของจาน ส่วนถั่วเลือกชนิดไม่เติมเกลือและกินพอเหมาะ เพราะถั่วให้พลังงานด้วย นมเลือกไขมันต่ำและไม่หวานตามความเหมาะสมของแต่ละคน
วัตถุดิบสดกับอาหารชื่อคล้ายกันอาจมีโซเดียมต่างกันมาก เช่น ปลานึ่งสดต่างจากปลาเค็ม และเต้าหู้สดต่างจากเต้าหู้ยี้ เมื่อต้องซื้ออาหารสำเร็จรูปให้ดูฉลากแทนการตัดสินจากชื่ออาหารเพียงอย่างเดียว ผู้มีโรคไตอาจต้องปรับชนิดและปริมาณโปรตีนตามแผนของทีมรักษา
เป้าหมายทั่วไปของผู้ใหญ่คือโซเดียมน้อยกว่า 2,000 มิลลิกรัมต่อวันจากอาหารและเครื่องดื่มทั้งหมด เกลือแกงเป็นสารประกอบที่มีโซเดียมอยู่ จึงไม่ใช่ตัวเลขเดียวกัน: เกลือน้อยกว่า 5 กรัมมีโซเดียมน้อยกว่า 2,000 มิลลิกรัมโดยประมาณ แต่โซเดียมยังมาจากซอส อาหารแปรรูปและวัตถุดิบตามธรรมชาติด้วย ตามข้อมูลของ องค์การอนามัยโลก
สำหรับผู้มีความดันสูง ทีมรักษาอาจกำหนดเป้าหมายเข้มงวดประมาณ 1,500 มิลลิกรัมต่อวันตามความเหมาะสม โดยคำนึงถึงโรคร่วม ยา และการกินจริง ตัวเลขทั้งสองเป็นกรอบที่ต่างกัน ไม่ใช่ปริมาณเกลือที่อนุญาตให้เติมเพิ่มได้ และไม่ใช่เหตุผลให้ลดอาหารจนกินไม่เพียงพอ ดูคำแนะนำเรื่องเป้าหมายของ กรมควบคุมโรค เพิ่มเติม
ดูโซเดียมต่อหน่วยบริโภคก่อน โดยดูด้วยว่า 1 หน่วย เป็นช้อนชา หรือช้อนโต๊ะ แล้วคูณด้วยจำนวนหน่วยที่คุณกินจริง หากฉลาก ระบุ 300 มิลลิกรัมต่อหน่วยและกิน 2 หน่วย จะได้รับโซเดียม 600 มิลลิกรัม คิดเป็น 30% ของกรอบทั่วไป 2,000 มิลลิกรัมต่อวัน ตัวเลขนี้เป็นตัวอย่างคำนวณ ไม่ใช่ข้อมูลของสินค้าจริง
เวลาเทียบอาหารสองยี่ห้อ ควรเทียบปริมาณน้ำหนักเท่ากัน และดูว่าซองหนึ่งแบ่งกี่หน่วยบริโภค คำว่าไขมันต่ำหรือรสไม่เค็มไม่ได้ยืนยันว่าโซเดียมต่ำ ลองหยิบฉลากบะหมี่หรือเครื่องปรุงที่บ้านมาคำนวณก่อนซื้อครั้งต่อไป
โดยส่วนใหญ่ ซอสน้ำใสๆ เช่น ซีอิ้ว น้ำปลา ซอสปรุงรสฝาสีต่างๆ 1 หน่วยบริโภค มักใช้ช้อนชา แต่ก็มีบางยี่ห้อ ที่ใช้ช้อนโต๊ะ
ขณะเดียวกัน ซอสน้ำข้น ๆ เช่น น้ำมันหอย ซอสมะเขือเทศ ซอสพริก น้ำจิ้มสุกี้ 1 หน่วยบริโภค มักใช้หน่วยเป็นช้อนโต๊ะ
เริ่มลดจากสิ่งที่เติมซ้ำและส่วนที่กินได้โดยไม่รู้ตัว เช่น น้ำจิ้ม ซอสบนโต๊ะ และน้ำซุป เพราะโซเดียมจากเครื่องปรุงหลายชนิดรวมกันได้ น้ำปลาและซีอิ๊วแต่ละยี่ห้อมีส่วนประกอบต่างกัน จึงควรอ่านฉลากแทนการจำตัวเลขต่อช้อนเดียวกันทุกขวด
ถ้าทำกับข้าวเอง ลองชิมก่อนเติม ใช้กระเทียม ขิง มะนาว หรือสมุนไพรเพิ่มกลิ่น และแบ่งเครื่องปรุงสำหรับทั้งกระทะก่อนตักเสิร์ฟ เมื่อกินนอกบ้านขอแยกน้ำจิ้มและไม่เติมซอสเพิ่ม เป็นจุดเริ่มต้นที่ทำได้แม้ยังคำนวณโซเดียมของทั้งจานไม่ได้
ผู้ที่ไตทำงานปกติและไม่มีข้อจำกัดมักเลือกผักผลไม้หลากหลายได้ แต่หากมีโรคไตหรือเคยมีโพแทสเซียมในเลือดสูง ควรปรึกษาแพทย์หรือนักกำหนดอาหาร เพื่อกำหนดชนิดและปริมาณผลไม้ โดยไม่จำเป็นต้องงดผักผลไม้ทุกชนิดเหมือนกันทั้งหมด
การกินยาลดความดันบางกลุ่ม เช่น ACE inhibitors และ ARBs รวมถึงยาขับปัสสาวะชนิดสงวนโพแทสเซียม อาจมีผลต่อระดับโพแทสเซียม โดยเฉพาะเมื่อไตขับแร่ธาตุได้ลดลง เตรียมรายชื่อยาและผลเลือดล่าสุดไปทบทวนกับทีมรักษาก่อนเพิ่มอาหารโพแทสเซียมสูงหรือใช้ผลิตภัณฑ์เสริม
แต่หากได้รับคำแนะนำให้จำกัดโพแทสเซียม วิธีเตรียมผักบางชนิดคือหั่นชิ้นเล็ก ต้มในน้ำมากแล้วเทน้ำทิ้งก่อนนำไปปรุง วิธีนี้ช่วยลดโพแทสเซียมบางส่วน แต่ไม่ได้ทำให้ผักปราศจากโพแทสเซียม ปริมาณที่กินยังต้องตรงกับแผนเฉพาะตัว โดยควรปรึกษานักกำหนดอาหารหรือแพทย์ก่อน
เริ่มจากสำรวจมื้อที่กินบ่อย แล้วเลือกเปลี่ยนจุดที่ทำได้จริงก่อน เช่น จากการเติมน้ำปลาทุกครั้ง เปลี่ยนเป็นชิมก่อนเติม หรือจากขนมถุงรสเค็มเปลี่ยนเป็นผลไม้สดตามปริมาณที่เหมาะกับคุณ
ข้าวต้มปลาเริ่มจากขอปลาและข้าวต้มที่ปรุงอ่อน ไม่เติมน้ำปลาหรือกระเทียมเจียวปรุงรสเพิ่ม กินเนื้อปลาและข้าวเป็นหลัก ส่วนซุปตักแต่พอรับรส คุณยังได้มื้ออุ่นที่คุ้นเคยโดยลดแหล่งโซเดียมที่ปรับได้
ผัดกะเพราสั่งเนื้อสดไม่ติดมัน ขอให้ร้านลดน้ำปลา ซีอิ๊วและซอส ไม่เติมเครื่องปรุงซ้ำ และเพิ่มผักที่ร้านมี หากชอบไข่ ลองเลือกไข่ต้มแทนไข่ทอด การเปลี่ยนวิธีสั่งช่วยได้แม้ร้านแต่ละแห่งใช้สูตรไม่เหมือนกัน
ส้มตำขอรสอ่อน ลดน้ำปลาและน้ำปลาร้า ไม่เติมปูดองหรือเครื่องเคียงเค็ม และตักเนื้อมะละกอแทนการดื่มน้ำปรุง กินร่วมกับโปรตีนสดและข้าวในปริมาณพอดี หากร้านทำไว้แล้วให้แบ่งน้ำปรุงออก ไม่จำเป็นต้องคาดเดาว่าทั้งจานมีโซเดียมเท่าใด
การบอกว่า ‘ขอเค็มน้อย ไม่เติมซอสเพิ่ม แยกน้ำจิ้ม’ ช่วยให้ร้านเข้าใจตรงกัน คุณอาจเริ่มจากร้านประจำที่ปรับสูตรให้ได้ แล้วค่อยลดรสเค็มทีละน้อยจนคุ้นเคย
คุณอาจใช้ Wello เพื่อเริ่มบันทึกมื้ออาหารและขอคำแนะนำด้านโภชนาการ หรืออ่านเพิ่มเติมว่า เหตุใดลดเค็มแล้วความดันอาจยังควบคุมไม่ได้ เพราะการดูแลต้องมองทั้งอาหาร ยา และปัจจัยสุขภาพอื่น
เกลือลดโซเดียมบางชนิดใช้โพแทสเซียมแทนส่วนหนึ่ง ผู้มีโรคไต โพแทสเซียมสูง หรือใช้ยาที่เพิ่มโพแทสเซียมไม่ควรเปลี่ยนใช้เอง ให้ตรวจส่วนประกอบและถามทีมรักษาก่อน
คำแนะนำเรื่องเกลือทดแทนสำหรับผู้ใหญ่ทั่วไปของ องค์การอนามัยโลก ไม่ครอบคลุมผู้ที่ขับโพแทสเซียมได้ไม่ดี อาหารเสริมโพแทสเซียมหรือผลิตภัณฑ์ที่โฆษณาเรื่องความดันจึงไม่ใช่สิ่งที่ควรเริ่มเอง และไม่ควรหยุดหรือปรับยาตามผลวัดครั้งเดียว
คำตอบของ ความดันสูงกินอะไรดี อาหารคนเป็นความดัน เริ่มได้จากมื้อใกล้ตัว: เลือกข้าวกับปลาและผัก ลดซอสที่เติมซ้ำ และอ่านฉลากตามปริมาณที่กินจริง ผักผลไม้และรูปแบบอาหารแดชเป็นแนวทางที่ปรับเข้ากับอาหารไทยได้ โดยไม่ต้องพึ่งอาหารชนิดใดชนิดหนึ่ง หากมีโรคไตหรือใช้ยาที่มีผลต่อโพแทสเซียม ให้ใช้ผลเลือดและแผนเฉพาะตัวช่วยเลือกอาหาร พร้อมรับประทานยาตามแพทย์สั่ง คุณสามารถจดมื้อที่ทำได้และคำถามที่ยังสงสัยไว้สำหรับนัดครั้งถัดไป เพื่อให้แผนสอดคล้องกับชีวิตจริง ปรึกษานักกำหนดอาหารวิชาชีพของ Eatwellconcept เพื่อวางแผนอาหารลดโซเดียมที่เหมาะกับความดัน ยาที่ใช้ โรคร่วม และมื้ออาหารในชีวิตประจำวันของคุณ
เนื้อหานี้จัดทำเพื่อให้ความรู้ ไม่ใช่การวินิจฉัยหรือการรักษา โปรดปรึกษาแพทย์หรือนักกำหนดอาหารก่อนปรับอาหาร