กระถิน (Leucaena leucocephala) เป็นพืชที่คนไทยคุ้นเคยมาก ฝักอ่อนและยอดกระถินกินเป็นผักแนมกับน้ำพริก ลาบ หรือยำ สำหรับผู้ป่วยโรคไต กระถินมีประเด็นสองอย่างที่น่ารู้คือเรื่องโพแทสเซียมและสารชีวเคมีพิเศษที่เรียกว่า Mimosine
ข่าวดีคือกระถินในปริมาณพอเหมาะสำหรับผู้ป่วยโรคไต ระยะต้นยังกินได้ ปัญหาเกิดขึ้นเมื่อกินในปริมาณมากเป็นประจำ
คุณค่าทางโภชนาการของกระถินที่เกี่ยวกับผู้ป่วยโรคไต
| สารอาหาร | กระถิน (ฝักอ่อน) 100 g | ความสำคัญสำหรับผู้ป่วยโรคไต |
|---|
| โพแทสเซียม | ~380–420 mg | ปานกลางถึงสูง — ระวัง G3b+ |
| ฟอสฟอรัส | ~70–90 mg | ปานกลาง |
| โซเดียม | ~10–15 mg | ต่ำ — ไม่เป็นปัญหา |
| โปรตีน | ~10–13 g | สูง — นับรวมในโควต้าโปรตีน |
| ใยอาหาร | ~5–7 g | ดี — ช่วยการขับถ่าย |
| Mimosine | มีปริมาณสูง | ระวังถ้ากินมากเป็นประจำ |
Mimosine ในกระถินคืออะไร
Mimosine เป็นกรดอะมิโนพิเศษที่พบเฉพาะในพืชตระกูล Leucaena มีคุณสมบัติคล้ายกับ Pyridoxine (วิตามิน B6) แต่ทำงานตรงข้าม โดยไปยับยั้งการทำงานของเอนไซม์หลายชนิดในร่างกาย ผลที่รู้จักกันดีในสัตว์ที่กินกระถินปริมาณมากคือ ผมร่วง และรบกวนการทำงานของต่อมไทรอยด์
จากงานวิจัยของ Crawford et al. (2015) ใน American Journal of Primatology ศึกษาผลของ Mimosine จาก Leucaena leucocephala พบว่าสัตว์ที่กินกระถินดูดซึม Mimosine ได้จริง แต่ไม่พบความเป็นพิษต่อไตโดยตรง ผลหลักคือการรบกวนวงจรการเติบโตของเส้นผมและต่อมไทรอยด์ ในคนที่กินกระถินปริมาณปกติที่ใช้เป็นผักแนม ยังไม่มีรายงานพิษเฉียบพลัน แต่การกินเป็นอาหารหลักในปริมาณมากทุกวันควรหลีกเลี่ยง
ประเด็นหลักสำหรับผู้ป่วยโรคไต : โพแทสเซียม
สำหรับผู้ป่วยโรคไต ประเด็นที่ต้องระวังจริงๆ คือโพแทสเซียม กระถิน 100 g มีโพแทสเซียมสูงถึง 380–420 mg ซึ่งอยู่ในระดับสูงพอๆ กับกล้วย ถ้ากินกระถินเป็นจำนวนมากในมื้อเดียว เช่น กินเป็นผักแนมปริมาณมากกับลาบหรือน้ำพริก โพแทสเซียมจะสะสมได้เร็ว
กินกระถินได้ไหม แยกตามระยะ โรคไต
CKD ระยะ G1–G2
กินได้ในปริมาณปกติที่ใช้แนมอาหาร ไม่เกิน 2–3 ช้อนโต๊ะต่อมื้อ ไม่ควรกินทุกวันในปริมาณมากเพราะ Mimosine สะสมในร่างกายได้
CKD ระยะ G3a–G3b
ต้องตรวจระดับโพแทสเซียมในเลือดก่อน ถ้าค่าสูงขึ้นควรลดหรืองดกระถิน กินได้ไม่เกิน 1–2 ช้อนโต๊ะต่อมื้อเป็นครั้งคราว และเลือกกินยอดอ่อน (โพแทสเซียมต่ำกว่าฝักแก่)
CKD ระยะ G4–G5
ควรหลีกเลี่ยงหรือปรึกษานักกำหนดอาหารก่อน เพราะโควต้าโพแทสเซียมเข้มงวดและโปรตีนสูงในกระถินต้องนับรวมในโควต้าโปรตีนด้วย
สรุป: เป็นโรคไต กินกระถิน ได้มั้ย
กินได้ในปริมาณน้อยสำหรับผู้ป่วยโรคไต ระยะต้น ข้อควรระวังหลักคือโพแทสเซียมที่ค่อนข้างสูง และ Mimosine ที่ไม่ควรกินปริมาณมากทุกวัน การกินเป็นผักแนมปริมาณพอเหมาะ 2–3 ช้อนโต๊ะต่อมื้อเป็นครั้งคราวยังพอรับได้สำหรับผู้ป่วยระยะต้นที่โพแทสเซียมปกติ
อ้างอิง
- Crawford, G., Puschner, B., Affolter, V., Stalis, I., Davidson, A., Baker, T., Tahara, J., Jolly, A., & Ostapak, S. (2015). Systemic effects of Leucaena leucocephala ingestion on ringtailed lemurs (Lemur catta) at Berenty Reserve, Madagascar. American Journal of Primatology, 77(6), 633–641. https://doi.org/10.1002/ajp.22386
- KDIGO CKD Work Group. (2024). KDIGO 2024 clinical practice guideline for the evaluation and management of chronic kidney disease. Kidney International Supplements, 14(1), 1–117.
- Kovesdy, C. P., Appel, L. J., Grams, M. E., Gutiérrez, O. M., McCullough, P. A., Palmer, B. F., Pitt, B., Sica, D. A., & Townsend, R. R. (2017). Potassium homeostasis in health and disease. American Journal of Kidney Diseases, 70(6), 844–858. https://doi.org/10.1053/j.ajkd.2017.06.018
- U.S. Department of Agriculture. (2023). FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov
- สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย. (2565). ข้อแนะนำเวชปฏิบัติโรคไตเรื้อรังก่อนการบำบัดทดแทนไต พ.ศ. 2565. สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย.
ไม่แน่ใจว่าอาหารที่กินอยู่ปลอดภัยสำหรับไตของคุณไหม?
Wello Food คิดให้ครบแล้วทุกมื้อ
เมนูและกับข้าวที่คำนวณโซเดียม โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส และโปรตีนมาให้ตามแนวทางผู้ป่วยโรคไตตามระยะของคุณ — แค่เปิดแพ็คแล้วกิน ไม่ต้องนับเองทุกวัน
สั่งเลย
ดูแลสุขภาพของคุณให้ถูกวิธี
โปรแกรมปรึกษานักกำหนดอาหารคืออะไร ?
พร้อมรับคำปรึกษาจาก
นักกำหนดอาหารวิชาชีพ
