ความดันต่ำต้องดื่มอะไร: คำแนะนำจากนักกำหนดอาหารวิชาชีพ

อัปเดต: พฤษภาคม 2569 | เขียนโดย ทีมนักกำหนดอาหาร Eatwellconcept

• ดื่มน้ำเปล่าสม่ำเสมอและเพิ่มโซเดียมในอาหารอย่างมีการควบคุม จะช่วยเพิ่มความดันได้จริงตามหลักฐานเชิงประจักษ์
• ผู้ป่วยความดันต่ำระยะเฉียบพลันและระยะเรื้อรังต้องการกลยุทธ์โภชนาการที่แตกต่างกัน
• ผู้ที่รับประทานยาบางชนิดต้องระวังปฏิกิริยาระหว่างยากับสารอาหารเป็นพิเศษ

ความดันโลหิตต่ำคืออะไร และเมื่อใดต้องใส่ใจโภชนาการ

ความดันโลหิตต่ำ (Hypotension) หมายถึง ค่าความดันซิสโตลิกต่ำกว่า 90 มิลลิเมตรปรอท หรือไดแอสโตลิกต่ำกว่า 60 มิลลิเมตรปรอท ตามนิยามขององค์การอนามัยโลก (WHO, 2023)

ในประเทศไทย กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข รายงานว่าภาวะนี้พบบ่อยในผู้สูงอายุและหญิงตั้งครรภ์ โดยสาเหตุหลักได้แก่ภาวะขาดน้ำ การได้รับโซเดียมไม่เพียงพอ และการเปลี่ยนท่าทางอย่างรวดเร็ว (Orthostatic Hypotension) ดังนั้นโภชนาการจึงเป็นหนึ่งในเสาหลักของการดูแลตนเองควบคู่กับการรักษาทางการแพทย์

ความดันต่ำ อาการที่ต้องสังเกต

อาการที่พบบ่อย ได้แก่ วิงเวียนศีรษะ หน้ามืดเมื่อลุกนั่งหรือลุกยืน คลื่นไส้ ใจสั่น และอ่อนเพลียผิดปกติ อาการเหล่านี้เกิดจากปริมาณเลือดที่ไปเลี้ยงสมองลดลงชั่วคราว (Freeman et al., 2011, NEJM) หากมีอาการหมดสติหรือเจ็บหน้าอกร่วมด้วย ควรพบแพทย์ทันที เนื่องจากอาจเป็นสัญญาณของภาวะวิกฤต

ความดันต่ำ สาเหตุที่โภชนาการเข้ามาเกี่ยวข้อง

สาเหตุที่แก้ไขได้ด้วยโภชนาการมีหลายประการ ได้แก่

• การดื่มน้ำไม่เพียงพอทำให้ปริมาตรเลือดลดลง
• การบริโภคโซเดียมต่ำเกินไปโดยเฉพาะในผู้ควบคุมอาหารเพื่อลดน้ำหนัก
• การขาดวิตามิน B12 และโฟเลตซึ่งส่งผลต่อการสร้างเม็ดเลือดแดง
• ภาวะทุพโภชนาการโปรตีนที่ลดแรงดันออสโมติกในหลอดเลือด (WHO/FAO TRS 916, 2003)

ความดันต่ำต้องดื่มอะไร: มุมมองจากนักกำหนดอาหารวิชาชีพ

คำถามว่าความดันต่ำต้องดื่มอะไรมีคำตอบที่ต่างกันตามระยะและสาเหตุ นักกำหนดอาหารวิชาชีพแบ่งแนวทางออกเป็น 3 กลุ่มเครื่องดื่มหลัก ได้แก่

1. น้ำเปล่าและการจัดการปริมาตรน้ำในร่างกาย

ปริมาณที่แนะนำสำหรับผู้ใหญ่ไทยคือ 2.0–2.5 ลิตรต่อวัน ตาม Thai DRI (สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล) โดยกระจายการดื่มทุก 2–3 ชั่วโมง ไม่ควรดื่มปริมาณมากในครั้งเดียว เนื่องจากอาจทำให้ความดันลดลงชั่วคราวจากภาวะ postprandial hypotension ได้

2. เครื่องดื่มอิเล็กโทรไลต์ในภาวะเฉียบพลัน

เมื่อมีอาการความดันต่ำเฉียบพลันจากการสูญเสียเหงื่อมาก หรือท้องเสีย ควรดื่มเครื่องดื่มทดแทนเกลือแร่ที่มีโซเดียม 400–600 มก./ลิตร และโพแทสเซียม 150–300 มก./ลิตร ซึ่งจะช่วยฟื้นฟูปริมาตรเลือดได้เร็วกว่าน้ำเปล่า (WHO Oral Rehydration Solution guideline, 2006) อย่างไรก็ตาม ควรเลือกสูตรที่มีน้ำตาลต่ำ และไม่แนะนำในผู้ที่มีโรคไตร่วมด้วย

3. เครื่องดื่มที่ควรระวัง

• แอลกอฮอล์ ขยายหลอดเลือดส่วนปลายและลดความดันโลหิต ดังนั้นห้ามผู้ป่วยความดันโลหิตต่ำดื่มโดยเด็ดขาด
• คาเฟอีนในปริมาณสูง (มากกว่า 400 มก./วัน) กระตุ้นการขับปัสสาวะและอาจทำให้ขาดน้ำ
• ชาสมุนไพรบางชนิด เช่น ชาหญ้าหวานหรือชาดอกคำฝอย มีฤทธิ์ลดความดันโลหิตเล็กน้อย จึงควรหลีกเลี่ยงในผู้มีความดันต่ำอยู่แล้ว

ความดันต่ำ ควรกินอะไร: เป้าหมายสารอาหารสำหรับคนไทย

ข้อมูลจาก INMUCAL (สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล) และ Thai DRI กำหนดเป้าหมายสารอาหารสำคัญสำหรับผู้มีความดันต่ำ ดังนี้

การจัดการโภชนาการตามระยะ: เฉียบพลันเทียบกับเรื้อรัง

ในระยะเฉียบพลัน เช่น ผู้ที่มีอาการวิงเวียนฉับพลันหลังลุกนั่ง ควรนั่งพักทันที ดื่มน้ำเปล่าหรือเกลือแร่ 200–300 มล. และรับประทานอาหารเค็มเล็กน้อย เช่น แครกเกอร์กับเนยเค็มหรือซุปใสที่มีเกลือ เพื่อดึงน้ำกลับสู่หลอดเลือดอย่างรวดเร็ว

ตัวอย่างเช่น ผู้หญิงอายุ 28 ปีน้ำหนัก 52 กิโลกรัม มีอาการหน้ามืดช่วงเช้าหลังออกกำลังกาย หลังได้รับคำแนะนำจากนักกำหนดอาหารให้ดื่มน้ำเกลือแร่ 250 มล. และรับประทานกล้วยหอม 1 ผล (โพแทสเซียม ~360 มก.) ร่วมกับไข่ต้ม 2 ฟอง (โปรตีน ~12 กรัม) เป็นอาหารเช้า อาการดีขึ้นภายใน 3 สัปดาห์ของการปรับพฤติกรรมอย่างต่อเนื่อง

ปฏิกิริยาระหว่างยากับสารอาหาร: สิ่งที่ผู้รับประทานยาต้องรู้

• ผู้ที่ใช้ยาขับปัสสาวะ (Diuretics) เพื่อรักษาโรคหัวใจหรือความดันสูง และต่อมาความดันลดต่ำเกินไป อาจสูญเสียโพแทสเซียมและโซเดียมมากกว่าปกติ จึงต้องติดตามระดับอิเล็กโทรไลต์อย่างสม่ำเสมอ
• ยากลุ่ม Alpha-blockers และ Beta-blockers ก็ส่งผลต่อการตอบสนองของหลอดเลือดต่อปริมาตรน้ำ การดื่มน้ำมากเกินไปในผู้ที่ใช้ยากลุ่มนี้อาจทำให้เกิดภาวะ hyponatremia ได้ (American Heart Association, 2021)

ดังนั้นการปรับแผนโภชนาการควรทำร่วมกับทีมแพทย์และนักกำหนดอาหารวิชาชีพเสมอ ไม่แนะนำให้ปรับด้วยตนเอง

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับความดันต่ำต้องดื่มอะไร

ความดันต่ำต้องดื่มอะไรเป็นอันดับแรก?

น้ำเปล่าสะอาดเป็นสิ่งแรกที่ควรดื่มทันทีเมื่อมีอาการ โดยแนะนำ 200–300 มล. ในครั้งเดียว หากมีการสูญเสียเหงื่อหรือท้องเสียร่วมด้วย ให้เปลี่ยนเป็นเครื่องดื่มเกลือแร่ที่มีโซเดียม 400–600 มก./ลิตร ตามแนวทางของ WHO (2006)

ความดันต่ำ ควรกินอะไรเพื่อให้ความดันขึ้นเร็ว?

อาหารที่ช่วยได้เร็ว ได้แก่ อาหารเค็มเล็กน้อย เช่น ซุปใสมีเกลือ แครกเกอร์เค็ม หรือน้ำซุปกระดูก ร่วมกับโปรตีนย่อยง่าย เช่น ไข่ต้มหรือเต้าหู้แข็ง เพื่อรักษาแรงดันออสโมติกในหลอดเลือด

ความดันต่ำ อาการมีอะไรบ้าง?

อาการหลักคือ วิงเวียนศีรษะ หน้ามืดเมื่อเปลี่ยนท่า ใจสั่น คลื่นไส้ อ่อนเพลีย และในรายรุนแรงอาจหมดสติ อาการเหล่านี้เกิดจากปริมาณเลือดที่ไปเลี้ยงสมองลดลงชั่วคราว (Freeman et al., 2011)

ความดันต่ำ สาเหตุหลักมาจากอะไร?

สาเหตุหลักที่แก้ไขได้ด้วยโภชนาการคือภาวะขาดน้ำ การบริโภคโซเดียมต่ำเกินไป การขาดวิตามิน B12 และโฟเลต รวมถึงการรับประทานอาหารมื้อใหญ่ที่ทำให้เลือดไปกระจุกที่ระบบย่อยอาหาร

ดื่มกาแฟได้ไหมถ้าความดันต่ำ?

คาเฟอีนในปริมาณน้อย (ไม่เกิน 200 มก./วัน หรือกาแฟดำประมาณ 1–2 ถ้วยเล็ก) อาจช่วยกระตุ้นความดันได้ชั่วคราวในบางคน อย่างไรก็ตามปริมาณมากเกินไปกระตุ้นการขับปัสสาวะและทำให้ขาดน้ำได้ ควรปรึกษานักกำหนดอาหารเพื่อประเมินเป็นรายบุคคล

น้ำมะพร้าวช่วยความดันต่ำได้จริงไหม?

น้ำมะพร้าวมีโพแทสเซียมสูง (~600 มก./240 มล.) แต่มีโซเดียมต่ำ จึงไม่เหมาะเป็นเครื่องดื่มหลักในภาวะความดันต่ำที่ต้องการโซเดียมเพิ่ม อย่างไรก็ตามดื่มเสริมได้ในกรณีที่ขาดโพแทสเซียมร่วมด้วย (USDA FoodData Central, 2023)

ผู้สูงอายุที่มีความดันต่ำควรจัดการอาหารอย่างไร?

ผู้สูงอายุควรแบ่งมื้ออาหารเป็น 4–5 มื้อเล็กต่อวัน หลีกเลี่ยงอาหารมื้อใหญ่ที่ทำให้เกิด postprandial hypotension และนอนพักศีรษะสูงหลังอาหาร 30 นาที รวมถึงดื่มน้ำ 1 แก้ว (200–250 มล.) ก่อนลุกจากเตียงทุกเช้า

ความดันต่ำต้องงดอาหารอะไรบ้าง?

ควรหลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์ทุกชนิด อาหารคาร์โบไฮเดรตสูงในมื้อเดียว ชาสมุนไพรที่มีฤทธิ์ลดความดัน เช่น ดอกคำฝอยและหญ้าหวาน รวมถึงอาหารที่ผ่านการขัดสีสูงซึ่งย่อยเร็วและทำให้เลือดกระจุกในระบบย่อยอาหาร

สรุป

ความดันต่ำต้องดื่มอะไรนั้นพิจารณาตามระยะและสาเหตุของแต่ละบุคคล มีหลักการสำคัญคือดื่มน้ำเปล่าให้เพียงพอ 2–2.5 ลิตรต่อวัน เพิ่มโซเดียมในอาหารอย่างมีการควบคุม เลือกเครื่องดื่มอิเล็กโทรไลต์ในภาวะเฉียบพลัน หลีกเลี่ยงแอลกอฮอล์และสมุนไพรลดความดัน

ดังนั้นการวางแผนโภชนาการร่วมกับนักกำหนดอาหารวิชาชีพจะช่วยให้การดูแลตนเองมีความปลอดภัยและแม่นยำมากยิ่งขึ้น โดยเฉพาะในผู้ที่รับประทานยาร่วมด้วย ดาวน์โหลดแอป Wello เพื่อบันทึกมื้ออาหารและปรึกษานักกำหนดอาหารออนไลน์ได้เลย หรือดูข้อมูลเพิ่มเติมที่ โปรแกรมโภชนาการส่วนบุคคล

เขียนโดย: ทีมนักกำหนดอาหารวิชาชีพ Eatwellconcept | ตรวจสอบข้อมูลโดย นักกำหนดอาหารที่ได้รับใบอนุญาตประกอบวิชาชีพโภชนาการ

ข้อสงวนสิทธิ์: บทความนี้จัดทำขึ้นเพื่อให้ข้อมูลทางโภชนาการทั่วไปเท่านั้น ไม่ใช่คำแนะนำทางการแพทย์ ผู้มีภาวะความดันต่ำร่วมกับโรคประจำตัวควรปรึกษาแพทย์ก่อนปรับพฤติกรรมการรับประทานอาหารหรือเครื่องดื่ม

อ้างอิง

1. World Health Organization. (2006). WHO Oral Rehydration Salts: Production of the new ORS. WHO Press.
2. World Health Organization & Food and Agriculture Organization. (2003). Diet, nutrition and the prevention of chronic diseases: Report of a joint WHO/FAO expert consultation (TRS 916). WHO Press.
3. Freeman, R., Wieling, W., Axelrod, F. B., Benditt, D. G., Benarroch, E., Biaggioni, I., … & van Dijk, J. G. (2011). Consensus statement on the definition of orthostatic hypotension, neurally mediated syncope and the postural tachycardia syndrome. Clinical Autonomic Research, 21(2), 69–72.
4. American Heart Association. (2021). Understanding blood pressure readings. https://www.heart.org
5. สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล. (2563). ตารางแสดงคุณค่าทางโภชนาการของอาหารไทย (INMUCAL-Nutrients). มหาวิทยาลัยมหิดล.
6. กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข. (2566). ข้อกำหนดสารอาหารอ้างอิงที่ควรได้รับประจำวันสำหรับคนไทย (Thai DRI). กรมอนามัย.

ดูแลสุขภาพของคุณให้ถูกวิธี

โปรแกรมปรึกษานักกำหนดอาหารคืออะไร ?

พร้อมรับคำปรึกษาจาก

นักกำหนดอาหารวิชาชีพ