อาหารของผู้ป่วยมะเร็งช่วง “ให้คีโม” : กินอะไรช่วยเพิ่มเกล็ดเลือดและลดผลข้างเคียง?
อัปเดตล่าสุด: มิถุนายน 2569
เมื่อผู้ป่วยมะเร็งเข้ารับการรักษาแบบเคมีบำบัด (Chemotherapy) มักจะส่งผลให้ไขกระดูกสร้างเม็ดเลือดได้น้อยลง นำไปสู่ภาวะ “เกล็ดเลือดต่ำ” และภูมิคุ้มกันอ่อนแอ การเลือกสารอาหารที่ถูกต้องจึงไม่ใช่แค่เรื่องความอิ่ม แต่คือการเตรียมความพร้อมให้ร่างกายสู้กับผลข้างเคียงและฟื้นตัวได้อย่างรวดเร็ว
- โปรตีนและโฟเลตช่วยฟื้นฟูเกล็ดเลือด
- เลือกอาหารปรุงสุก ลดความเสี่ยงติดเชื้อ
- ผัก ผลไม้สด เพิ่มวิตามินและสารต้านอนุมูลอิสระ
- หลีกเลี่ยงอาหารดิบและแอลกอฮอล์
อาหารของผู้ป่วยมะเร็งช่วง “ให้คีโม” คืออะไร?
อาหารของผู้ป่วยมะเร็งช่วงให้คีโม (Chemotherapy) คือการจัดอาหารที่เน้นสารอาหารสำคัญเพื่อเสริมสร้างภูมิคุ้มกัน เพิ่มเกล็ดเลือด และลดผลข้างเคียงจากการรักษา เช่น อ่อนเพลีย คลื่นไส้ หรือภูมิคุ้มกันต่ำ โดยมักเน้นอาหารที่มีโปรตีนคุณภาพสูง โฟเลต วิตามินบี 12 และอาหารที่สะอาดปลอดเชื้อ เพื่อป้องกันการติดเชื้อและช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวได้ดีขึ้น (กรมอนามัย, 2566)
อาหารอะไรช่วยเพิ่มเกล็ดเลือดในผู้ป่วยคีโม?
โปรตีนคุณภาพสูงและวิตามินบี 12 สำคัญอย่างไร?
โปรตีนคุณภาพสูงจากเนื้อสัตว์ ไข่ และถั่วเมล็ดแห้ง ช่วยกระตุ้นการสร้างเกล็ดเลือด วิตามินบี 12 จากตับ ปลา และไข่ มีส่วนสำคัญในการสร้างเม็ดเลือดใหม่ (สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล) ผู้ป่วยควรรับประทานอาหารเหล่านี้อย่างเพียงพอในแต่ละวัน
โฟเลตและผักใบเขียวช่วยอะไร?
โฟเลตในผักใบเขียว เช่น ตำลึง ผักโขม และบร็อคโคลี มีบทบาทสำคัญในการสร้างเกล็ดเลือดและเม็ดเลือดแดง การรับประทานผักเหล่านี้เป็นประจำ จะช่วยเสริมสร้างระบบเลือดและลดความเสี่ยงภาวะเกล็ดเลือดต่ำ (U.S. Department of Agriculture, FoodData Central)
อาหารช่วยลดผลข้างเคียงจากคีโมมีอะไรบ้าง?
อาหารลดคลื่นไส้และอาเจียน
ขิงสด ข้าวต้ม โจ๊ก และกล้วยน้ำว้า ซึ่งเป็นอาหารที่ย่อยง่ายและช่วยบรรเทาอาการคลื่นไส้ได้ดี ผู้ป่วยควรแบ่งอาหารเป็นมื้อเล็ก ๆ บ่อยครั้งเพื่อป้องกันอาการอาเจียน (กรมอนามัย, 2565)
อาหารเสริมภูมิคุ้มกัน
ผักผลไม้ที่มีวิตามินซีสูง เช่น ฝรั่ง ส้ม และมะละกอ ช่วยเสริมภูมิคุ้มกันและลดการติดเชื้อ ควรล้างให้สะอาดและรับประทานในปริมาณที่เหมาะสม
เมนูอาหารไทยที่เหมาะกับผู้ป่วยคีโม
เมนูอาหารไทยที่เหมาะสม ได้แก่ ข้าวต้มปลา ไข่ตุ๋น ต้มจืดตำลึงหมูสับ และแกงเลียง เนื่องจากมีโปรตีนสูง ย่อยง่าย และมีผักหลากหลาย เช่น ต้มจืดตำลึงหมูสับ 1 ถ้วย (200 กรัม) ให้โปรตีน 12 กรัม และโฟเลต 40 ไมโครกรัม (สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล)
ตารางเปรียบเทียบคุณค่าทางโภชนาการอาหารสำหรับผู้ป่วยคีโม
| อาหาร | น้ำหนัก (กรัม) | โปรตีน (กรัม) | โฟเลต (ไมโครกรัม) | วิตามินบี12 (ไมโครกรัม) |
|---|
| ต้มจืดตำลึงหมูสับ | 200 | 12 | 40 | 0.6 |
| ไข่ต้ม | 50 | 6 | 22 | 1.1 |
| ข้าวต้มปลา | 250 | 15 | 18 | 1.2 |
| ตับหมูต้ม | 50 | 9 | 90 | 13.3 |
เคล็ดลับการเลือกอาหารสำหรับผู้ป่วยมะเร็งช่วงคีโม
- เลือกอาหารปรุงสุกใหม่ทุกมื้อ
- ล้างผักผลไม้ให้สะอาด
- แบ่งอาหารเป็นมื้อเล็ก ๆ
- ดื่มน้ำสะอาดอย่างน้อยวันละ 8 แก้ว
- หลีกเลี่ยงอาหารดิบและแอลกอฮอล์
ข้อควรระวัง
ปกติผู้ป่วยคีโมจะมีภูมิคุ้มกันต่ำ มีความเสี่ยงติดเชื้อจากอาหารดิบหรือไม่สะอาดสูง ดังนั้นจึงควรหลีกเลี่ยงอาหารทะเลดิบ ไข่ดิบ และนมที่ไม่ผ่านการฆ่าเชื้อ ถ้าหากผู้ป่วยมีอาการผิดปกติ เช่น ไข้สูง ควรไปพบแพทย์ทันที
ตัวอย่างเมนูอาหาร 1 วันสำหรับผู้ป่วยคีโม
เหมาะสำหรับฟื้นฟูร่างกาย (สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล)
เช้า: ข้าวต้มปลา 250 กรัม
กลางวัน: ต้มจืดตำลึงหมูสับ 200 กรัม
เย็น: ไข่ตุ๋น 100 กรัม ผลไม้: ฝรั่ง 100 กรัม
รวมสารอาหาร: โปรตีน 30 กรัม โฟเลต 80 ไมโครกรัม
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ อาหารของผู้ป่วยมะเร็งช่วง “ให้คีโม” กินอะไรช่วยเพิ่มเกล็ดเลือดและลดผลข้างเคียง?
- อาหารอะไรช่วยเพิ่มเกล็ดเลือดได้ดีที่สุด?
- อาหารที่มีโปรตีนสูง เช่น ไข่ ตับหมู ปลา และถั่วเมล็ดแห้ง ช่วยกระตุ้นการสร้างเกล็ดเลือด โฟเลตและวิตามินบี 12 จากผักใบเขียวและตับก็สำคัญมาก ควรรับประทานหลากหลายและปรุงสุกเสมอ
- ควรหลีกเลี่ยงอาหารประเภทไหนขณะให้คีโม?
- ควรหลีกเลี่ยงอาหารดิบ อาหารหมักดอง และอาหารที่ไม่ผ่านการปรุงสุก เช่น ซูชิ ไข่ลวก และนมสดที่ไม่ผ่านการฆ่าเชื้อ เพื่อลดความเสี่ยงการติดเชื้อ
- รับประทานผลไม้ชนิดใดดีในช่วงคีโม?
- ผลไม้ที่ปลอดภัยและมีวิตามินซีสูง เช่น ฝรั่ง ส้ม และมะละกอ ควรล้างให้สะอาดและรับประทานในปริมาณพอเหมาะ เพื่อเสริมภูมิคุ้มกันและลดอาการแทรกซ้อน
- โปรตีนจากพืชเหมาะกับผู้ป่วยคีโมหรือไม่?
- โปรตีนจากพืช เช่น ถั่วเหลือง เต้าหู้ และถั่วเมล็ดแห้ง สามารถรับประทานได้และปลอดภัยหากปรุงสุกดี ช่วยเสริมสร้างเกล็ดเลือดและซ่อมแซมเนื้อเยื่อ
- ควรดื่มน้ำมากแค่ไหนในแต่ละวัน?
- ควรดื่มน้ำสะอาดอย่างน้อยวันละ 8 แก้ว เพื่อช่วยขับของเสีย ลดความเสี่ยงภาวะขาดน้ำ และช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวเร็วขึ้น
- อาหารเสริมจำเป็นหรือไม่ขณะให้คีโม?
- อาหารเสริมอาจจำเป็นในบางกรณี เช่น รับประทานอาหารได้น้อยหรือมีภาวะขาดสารอาหาร ควรปรึกษานักกำหนดอาหารหรือแพทย์ก่อนใช้เสมอ
- มีอาหารไทยจานไหนเหมาะกับผู้ป่วยคีโม?
- ข้าวต้มปลา ไข่ตุ๋น ต้มจืดตำลึงหมูสับ และแกงเลียง เป็นเมนูที่ย่อยง่าย โปรตีนสูง และปลอดภัยสำหรับผู้ป่วยคีโม
- ควรรับประทานอาหารกี่มื้อต่อวัน?
- ควรแบ่งอาหารเป็นมื้อเล็ก ๆ 5-6 มื้อต่อวัน เพื่อให้ร่างกายดูดซึมสารอาหารได้ดี ลดอาการคลื่นไส้และอาเจียน
- อาหารที่มีธาตุเหล็กจำเป็นสำหรับผู้ป่วยคีโมหรือไม่?
- ธาตุเหล็กจำเป็นต่อการสร้างเม็ดเลือดแดง อาหารเช่น ตับ ผักโขม และถั่วเมล็ดแห้งช่วยเสริมการฟื้นฟูเลือดในผู้ป่วยคีโม
- ควรปรึกษานักกำหนดอาหารเมื่อไร?
- หากรับประทานอาหารได้น้อย น้ำหนักลด หรือมีอาการผิดปกติ ควรปรึกษานักกำหนดอาหารเพื่อวางแผนโภชนาการที่เหมาะสมกับสภาพร่างกาย
สรุป: อาหารของผู้ป่วยมะเร็งช่วง “ให้คีโม” กินอะไรช่วยเพิ่มเกล็ดเลือดและลดผลข้างเคียง?
อาหารของผู้ป่วยมะเร็งช่วงให้คีโมควรเน้นอาหารที่มีโปรตีนสูง โฟเลต และวิตามินบี 12 เลือกทานจากอาหารปรุงสุกใหม่ เช่น ไข่ ตับ ปลา และผักใบเขียว เพื่อช่วยเพิ่มเกล็ดเลือด เสริมภูมิคุ้มกัน และลดผลข้างเคียงจากการรักษาคีโมบำบัด ดังนั้นการเลือกอาหารที่เหมาะสมและปลอดภัยจึงเป็นหัวใจสำคัญของการฟื้นฟูสุขภาพ ถ้าหากมีข้อสงสัยด้านโภชนาการสำหรับผู้ป่วยมะเร็งควรปรึกษานักกำหนดอาหารหรือแพทย์ผู้ดูแล หากต้องการตารางอาหารเฉพาะบุคคล สามารถใช้แอป Wello ช่วยดูแลโภชนาการในช่วงการให้คีโมได้อย่างใกล้ชิด
เขียนโดย: ทีมนักกำหนดอาหาร Eatwellconcept
อ้างอิง
- กรมอนามัย. (2566). แนวทางโภชนาการสำหรับผู้ป่วยมะเร็ง. สืบค้นจาก https://www.anamai.moph.go.th
- สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล. (2566). ตารางแสดงคุณค่าทางโภชนาการอาหารไทย. สืบค้นจาก https://www.inmu.mahidol.ac.th
- U.S. Department of Agriculture, FoodData Central. (2023). Food Composition Database. Retrieved from https://fdc.nal.usda.gov
- World Health Organization. (2022). Diet, nutrition and cancer prevention. Retrieved from https://www.who.int
ไม่อยากคำนวณแคลอรี่เอง ไม่ต้องคิดเยอะเรื่องอาหาร
Wello Food คิดให้ครบแล้วทุกมื้อ
ดูแลสุขภาพของคุณให้ถูกวิธี
โปรแกรมปรึกษานักกำหนดอาหารคืออะไร ?
พร้อมรับคำปรึกษาจาก
นักกำหนดอาหารวิชาชีพ
