เป็นโรคไต กินแครอท ได้มั้ย คำตอบคือ กินได้ แค่ต้องระวังปริมาณ โดยถ้าใครเคยกังวลว่ากินแครอท 2–3 ชิ้นในซุปแล้วจะเป็นอะไรไหม บอกได้เลยว่าไม่ต้องกังวลขนาดนั้นค่ะ เพราะแครอทในปริมาณแต่งจาน ผัดนิดหน่อย หรือหั่นบางๆ ใส่ซุป ไม่ได้ส่งผลมากพอที่จะเป็นปัญหาสำหรับผู้ป่วยโรคไตส่วนใหญ่
สิ่งที่ต้องระวังจริงๆ คือ ปริมาณที่มากเกินไป ไม่ว่าจะเป็นน้ำแครอทปั่น ส้มตำแครอทล้วนๆ หรือผัดแครอทจานใหญ่เป็นกับข้าวหลัก นั่นแหละที่โพแทสเซียมสะสมได้เร็วจริง บทความนี้จะอธิบายว่าอะไรกินได้ อะไรต้องระวัง และมีข้อมูลวิตามิน A ที่ควรรู้สำหรับผู้ป่วยระยะท้ายด้วย
แครอทมีโพแทสเซียมเท่าไร
แครอทดิบ 100 g มีโพแทสเซียมประมาณ 235–320 mg ซึ่งถือว่า ปานกลาง เมื่อเทียบกับผักและผลไม้ที่น่ากังวลกว่ามาก
| อาหาร | โพแทสเซียม (mg) | ระดับความเสี่ยงในผู้ป่วยโรคไต |
|---|
| แตงกวา 100 g | ~147 | ต่ำ — กินได้สบาย |
| ถั่วงอก 100 g | ~155 | ต่ำ — กินได้สบาย |
| แครอท 2–3 ชิ้นบางๆ (~30 g) | ~70–95 | ต่ำ — ไม่เป็นปัญหา |
| แครอท 1 หัวกลาง (~100 g) | ~235–320 | ปานกลาง — จำกัดปริมาณ |
| มันฝรั่ง 100 g | ~425 | สูง — ระวัง |
| กล้วย 1 ลูก (~118 g) | ~420–450 | สูง — ระวัง |
| น้ำแครอทปั่น 1 แก้ว (~240 mL) | ~700–900 | สูงมาก — หลีกเลี่ยง |
| น้ำมะพร้าว 1 แก้ว (~240 mL) | ~600–700 | สูงมาก — หลีกเลี่ยง |
จากตารางจะเห็นชัดว่า แครอท 2–3 ชิ้นบางๆ (~30 g) มีโพแทสเซียมเพียง 70–95 mg ซึ่งต่ำมาก ไม่ต่างกับการกินแตงกวาสักมากนัก ปัญหาเกิดขึ้นเมื่อปริมาณสะสมมากขึ้นเรื่อยๆ ในมื้อเดียวกัน
กินแบบไหนได้ กินแบบไหนต้องระวัง
กินได้ — ไม่ต้องกังวล
- แครอท 2–3 ชิ้นบางๆ แต่งจานในข้าวผัด ผัดผัก หรือซุป
- แครอทหั่นฝอยนิดหน่อยในสลัดผัก
- แครอทในแกงจืดหรือต้มจืดที่ใส่แค่ไม่กี่ชิ้น
- แครอทต้มสุก 2–3 ชิ้นเป็นเครื่องเคียง ไม่ดื่มน้ำซุป
ต้องระวัง — โพแทสเซียมสะสมได้เร็ว
- น้ำแครอทปั่น — 1 แก้วใช้แครอท 3–4 หัว โพแทสเซียมสูงเท่าน้ำมะพร้าว
- ผัดแครอทล้วน — กินแครอทเป็นกับข้าวหลัก ปริมาณสูงโดยไม่รู้ตัว
- ส้มตำแครอท — แครอทล้วนทั้งจาน บวกโพแทสเซียมสูงจากมะละกอและเครื่องปรุง
- น้ำซุปที่ต้มแครอทนานๆ — โพแทสเซียมละลายออกมาในน้ำ ไม่ควรดื่ม
- สมูทตี้ผักผลไม้ที่มีแครอทเป็นส่วนผสมหลัก
วิตามิน A กับโรคไต — สำคัญโดยเฉพาะระยะ G4–G5
นอกจากโพแทสเซียม แครอทยังอุดมไปด้วย Beta-carotene ซึ่งร่างกายแปลงเป็นวิตามิน A ในคนปกติ ร่างกายสามารถควบคุมการแปลงนี้ได้เองตามที่ต้องการ แต่ในผู้ป่วย CKD ระยะ G4–G5 กลไกนี้ทำงานได้ลดลง
งานวิจัยของ Taccone-Gallucci et al. (1986) ใน Nephron พบว่าผู้ป่วยฟอกเลือดมีระดับ Retinol (วิตามิน A) ในเลือดสูงกว่าคนปกติอย่างมีนัยสำคัญ ซึ่งสัมพันธ์กับความเสี่ยงภาวะพิษจากวิตามิน A (Hypervitaminosis A) ในระยะยาว สำหรับระยะ G1–G3 ซึ่งยังไม่ถึงขั้นนี้ ยังไม่มีหลักฐานว่าการกินแครอทในปริมาณปกติเป็นปัญหา
ดังนั้นสำหรับผู้ป่วย ระยะ G1–G3 การกินแครอทในปริมาณปกติยังไม่มีหลักฐานว่าเป็นปัญหาเรื่องวิตามิน A แต่สำหรับ ระยะ G4–G5 และผู้ที่ฟอกไต ควรหลีกเลี่ยงการกินแครอทปริมาณมากเป็นประจำและไม่ควรกินวิตามิน A supplement โดยไม่ปรึกษาแพทย์
กินแครอทได้ไหม แยกตามระยะ CKD
CKD ระยะ G1–G3a
กินได้อย่างสบายใจในปริมาณปกติ แครอทต้ม 1/2–1 หัวต่อมื้อ หรือแครอทดิบในสลัดยังไม่เป็นปัญหา ได้ประโยชน์จากใยอาหาร วิตามิน และสารต้านอนุมูลอิสระด้วย สิ่งที่หลีกเลี่ยงคือน้ำแครอทปั่นเท่านั้น
CKD ระยะ G3b–G4
กินได้ แต่ควรจำกัดปริมาณแครอททั้งหัวไม่เกินครึ่งหัวต่อมื้อ และควรต้มทิ้งน้ำก่อนเพื่อลดโพแทสเซียม ถ้าใส่แค่ 2–3 ชิ้นแต่งจานหรือในซุปยังไม่ต้องกังวล งดน้ำแครอทปั่นและส้มตำแครอทล้วนๆ
CKD ระยะ G5 และผู้ที่ฟอกไต
ควรปรึกษานักกำหนดอาหารก่อน เพราะทั้งโพแทสเซียมและวิตามิน A ต้องนับรวมอย่างละเอียด การกินแครอทต้มไม่กี่ชิ้นในซุปอาจยังทำได้ ขึ้นอยู่กับผลเลือดและโควต้าของแต่ละคน
เทคนิคลดโพแทสเซียมในแครอท
- ปอกเปลือกและหั่นเป็นชิ้นเล็กก่อนปรุง — ลดโพแทสเซียมได้เล็กน้อย
- แช่น้ำเย็น 1–2 ชั่วโมง เปลี่ยนน้ำ 1–2 ครั้ง ก่อนนำไปต้ม
- ต้มในน้ำปริมาณมาก แล้วทิ้งน้ำต้มทั้งหมด — ลดโพแทสเซียมได้ 30–40%
- ไม่ดื่มน้ำซุปที่ต้มแครอทนานๆ เพราะโพแทสเซียมละลายออกมาในน้ำ
สรุป: เป็นโรคไต กินแครอท ได้มั้ย
กินได้ และไม่ต้องกังวลเมื่อกินในปริมาณน้อย แครอท 2–3 ชิ้นบางๆ แต่งจาน ผัดนิดหน่อย หรือหั่นใส่ซุปไม่กี่ชิ้น มีโพแทสเซียมต่ำมาก ไม่ต่างจากผักทั่วไปที่กินได้
สิ่งที่ต้องระวังจริงๆ คือ น้ำแครอทปั่น ที่โพแทสเซียมพุ่งสูงเท่าน้ำมะพร้าว, ผัดแครอทล้วน หรือ ส้มตำแครอท ที่กินแครอทเป็นกับข้าวหลักในปริมาณมาก และผู้ป่วยระยะ G4–G5 ที่ต้องระวังเรื่องวิตามิน A สะสมเพิ่มเติม
อ้างอิง
- Bethke, P. C., & Jansky, S. H. (2008). The effects of boiling and leaching on the content of potassium and other minerals in potatoes. Journal of Food Science, 73(5), H80–H85. https://doi.org/10.1111/j.1750-3841.2008.00782.x
- KDIGO CKD Work Group. (2024). KDIGO 2024 clinical practice guideline for the evaluation and management of chronic kidney disease. Kidney International Supplements, 14(1), 1–117.
- Kovesdy, C. P., Appel, L. J., Grams, M. E., Gutiérrez, O. M., McCullough, P. A., Palmer, B. F., Pitt, B., Sica, D. A., & Townsend, R. R. (2017). Potassium homeostasis in health and disease: A scientific workshop cosponsored by the National Kidney Foundation and the American Society of Hypertension. American Journal of Kidney Diseases, 70(6), 844–858. https://doi.org/10.1053/j.ajkd.2017.06.018
- Ramos, C. I., González-Ortiz, A., Espinosa-Cuevas, A., Avesani, C. M., Carrero, J. J., & Cuppari, L. (2019). Does dietary potassium intake associate with hyperkalemia in patients with chronic kidney disease? Nephrology Dialysis Transplantation, 36(4), 1–8. https://doi.org/10.1093/ndt/gfz232
- Taccone-Gallucci, M., Lubrano, R., Mazzarella, V., Piazza, A., Ferraro, A. L., Guidi, E., Casciani, C. U., & Casciani, C. U. (1986). Vitamin A in patients on hemodialysis. Nephron, 42(4), 301–305. https://doi.org/10.1159/000183696
- U.S. Department of Agriculture. (2023). FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov
- สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย. (2565). ข้อแนะนำเวชปฏิบัติโรคไตเรื้อรังก่อนการบำบัดทดแทนไต พ.ศ. 2565. สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย.
ไม่แน่ใจว่าอาหารที่กินอยู่ปลอดภัยสำหรับไตของคุณไหม?
Wello Food คิดให้ครบแล้วทุกมื้อ
เมนูและกับข้าวที่คำนวณโซเดียม โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส และโปรตีนมาให้ตามแนวทางผู้ป่วยโรคไตตามระยะของคุณ — แค่เปิดแพ็คแล้วกิน ไม่ต้องนับเองทุกวัน
สั่งเลย
ดูแลสุขภาพของคุณให้ถูกวิธี
โปรแกรมปรึกษานักกำหนดอาหารคืออะไร ?
พร้อมรับคำปรึกษาจาก
นักกำหนดอาหารวิชาชีพ
