หน่อไม้เป็นผักที่คนไทยกินมาช้านาน ไม่ว่าจะเป็นแกงส้ม ต้มกะทิ หรือผัด สำหรับผู้ป่วยโรคไตมีสองประเด็นที่ต้องรู้ก่อนกินคือ โพแทสเซียมที่ค่อนข้างสูง และสาร Taxiphyllin ที่พบในหน่อไม้ดิบซึ่งร่างกายเปลี่ยนเป็น Hydrogen Cyanide ได้ถ้าไม่ผ่านความร้อนอย่างถูกต้อง
คุณค่าทางโภชนาการของหน่อไม้ที่เกี่ยวกับผู้ป่วยโรคไต
| สารอาหาร | หน่อไม้ต้มสุก 100 g | ความสำคัญสำหรับผู้ป่วยโรคไต |
|---|
| โพแทสเซียม | ~533 mg | สูง — ระวัง G3+ |
| ฟอสฟอรัส | ~59 mg | ต่ำ — ไม่เป็นปัญหาหลัก |
| โซเดียม | ~5 mg | ต่ำมาก — ดี |
| โปรตีน | ~2.5 g | ต่ำ — ไม่เป็นปัญหา |
| ใยอาหาร | ~2.2 g | ดี |
| Taxiphyllin (ดิบ) | มีปริมาณสูง | ต้องต้มทิ้งน้ำก่อนกิน |
หน่อไม้ต้มสุก 100 g มีโพแทสเซียมสูงถึง ~533 mg ซึ่งสูงกว่ากล้วย (420 mg) เสียอีก อย่างไรก็ตาม การต้มน้ำปริมาณมากและทิ้งน้ำต้มช่วยลดโพแทสเซียมได้ 40–60% ทำให้หน่อไม้ที่ต้มอย่างถูกต้องมีโพแทสเซียมเหลือประมาณ 200–320 mg ต่อ 100 g
Taxiphyllin ในหน่อไม้คืออะไร
Taxiphyllin เป็น Cyanogenic Glycoside ที่พบในหน่อไม้ดิบ เมื่อกินหน่อไม้ดิบหรือต้มไม่สุก เอนไซม์ในลำไส้จะย่อย Taxiphyllin และปล่อย Hydrogen Cyanide (HCN) ออกมา ซึ่งเป็นพิษต่อร่างกาย อย่างไรก็ตาม การต้มในน้ำเดือดเป็นเวลา 15–20 นาทีและทิ้งน้ำต้มทำลาย Taxiphyllin ได้เกือบทั้งหมด ทำให้หน่อไม้ต้มที่ถูกวิธีปลอดภัยสำหรับการกิน
วิธีต้มหน่อไม้ที่ถูกต้องสำหรับผู้ป่วยโรคไต
- ปอกเปลือกและหั่นเป็นชิ้นบางๆ ก่อนต้ม
- ต้มในน้ำปริมาณมาก น้ำเดือดจัด 15–20 นาที
- ทิ้งน้ำต้มทิ้ง — ช่วยลดทั้ง Taxiphyllin และโพแทสเซียม
- ถ้าต้องการลดโพแทสเซียมเพิ่ม ต้มซ้ำอีกครั้งด้วยน้ำใหม่
- ห้ามกินดิบโดยเด็ดขาด แม้แต่ในคนปกติ
กินได้ไหม แยกตามระยะโรคไต
CKD ระยะ G1–G2
กินได้หลังต้มถูกวิธีแล้ว ปริมาณ 50–80 g ต่อมื้อ
CKD ระยะ G3a–G3b
กินได้แต่จำกัดปริมาณ ไม่เกิน 50 g ต่อมื้อ ต้มสองรอบ ทิ้งน้ำทุกครั้ง และตรวจโพแทสเซียมในเลือดสม่ำเสมอ
CKD ระยะ G4–G5
ควรปรึกษานักกำหนดอาหารก่อน เพราะโพแทสเซียมสูงแม้หลังต้มแล้ว อาจต้องหลีกเลี่ยง
สรุป: เป็นโรคไต กินหน่อไม้ ได้มั้ย
กินได้ถ้าต้มถูกวิธี คือต้มในน้ำเดือด 15–20 นาทีและทิ้งน้ำต้มทุกครั้ง ห้ามกินดิบโดยเด็ดขาด และจำกัดปริมาณตามระยะโรคไตเพราะแม้หลังต้มแล้ว โพแทสเซียมในหน่อไม้ยังสูงกว่าผักทั่วไป
อ้างอิง
- KDIGO CKD Work Group. (2024). KDIGO 2024 clinical practice guideline for the evaluation and management of chronic kidney disease. Kidney International Supplements, 14(1), 1–117.
- Kovesdy, C. P., Appel, L. J., Grams, M. E., Gutiérrez, O. M., McCullough, P. A., Palmer, B. F., Pitt, B., Sica, D. A., & Townsend, R. R. (2017). Potassium homeostasis in health and disease. American Journal of Kidney Diseases, 70(6), 844–858. https://doi.org/10.1053/j.ajkd.2017.06.018
- Nambiar, V. S., & Seshadri, S. (2001). Bioavailability trials of beta-carotene from fresh and dehydrated drumstick leaves in a rat model. Plant Foods for Human Nutrition, 56(1), 83–95. https://doi.org/10.1023/A:1008175820763
- U.S. Department of Agriculture. (2023). FoodData Central. https://fdc.nal.usda.gov
- สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย. (2565). ข้อแนะนำเวชปฏิบัติโรคไตเรื้อรังก่อนการบำบัดทดแทนไต พ.ศ. 2565. สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย.
ไม่แน่ใจว่าอาหารที่กินอยู่ปลอดภัยสำหรับไตของคุณไหม?
Wello Food คิดให้ครบแล้วทุกมื้อ
เมนูและกับข้าวที่คำนวณโซเดียม โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส และโปรตีนมาให้ตามแนวทางผู้ป่วยโรคไตตามระยะของคุณ — แค่เปิดแพ็คแล้วกิน ไม่ต้องนับเองทุกวัน
สั่งเลย
ดูแลสุขภาพของคุณให้ถูกวิธี
โปรแกรมปรึกษานักกำหนดอาหารคืออะไร ?
พร้อมรับคำปรึกษาจาก
นักกำหนดอาหารวิชาชีพ
