เป็นโรคไต กินปลาดิบ ได้มั้ย ?

โรคไต กินปลาดิบ ได้มั้ย ? กิน ชาชิมิ ได้หรือเปล่า เพราะ ซูชิและซาชิมิเป็นที่นิยมมากในไทย และหลายคนที่เป็นโรคไตก็ยังอยากกินอยู่ คำถามที่มักเข้ามาในคลินิกคือ “กินปลาดิบได้ไหม มันมีโปรตีนสูงไหม อันตรายแค่ไหน?” คำตอบไม่ได้อยู่แค่เรื่องโปรตีนหรือโพแทสเซียม แต่มีมิติด้าน ความปลอดภัยจากเชื้อโรค ที่สำคัญมากสำหรับผู้ป่วยโรคไต โดยเฉพาะ

บทความนี้อธิบายทั้งสองมิติ ทั้งเรื่องสารอาหารและเรื่องความเสี่ยงด้านการติดเชื้อ เพื่อให้ตัดสินใจได้อย่างมีข้อมูล

ทำไมผู้ป่วยโรคไต ถึงเสี่ยงจากการกินปลาดิบมากกว่าคนปกติ

ผู้ป่วยโรคไตเรื้อรังมีภูมิคุ้มกันที่ทำงานได้ลดลง ภาวะที่เรียกว่า CKD-associated immune dysfunction ทำให้ร่างกายรับมือกับเชื้อโรคได้น้อยกว่าคนปกติ เมื่อกินปลาดิบหรืออาหารทะเลดิบที่มีเชื้อแบคทีเรียหรือพยาธิ ความรุนแรงของการติดเชื้ออาจสูงกว่าคนทั่วไปมาก

เชื้อโรคหลักในปลาดิบและอาหารทะเลดิบ

ปลาดิบกับ คนเป็นโรคไตวายเรื้อรัง

นอกจากเรื่องเชื้อโรค ปลาดิบในซูชิยังมีประเด็นด้านสารอาหารที่ต้องพิจารณา

เป็นโรคไต กินปลาดิบ ได้มั้ย แยกตามระยะโรคไต

CKD ระยะ G1–G2 ที่ไม่มีโรคร่วม

ความเสี่ยงยังพอจัดการได้ถ้าเลือกร้านที่มาตรฐานสูง วัตถุดิบสด และหลีกเลี่ยงหอยดิบทุกชนิด อย่างไรก็ตาม ควรจำกัดปริมาณและไม่กินบ่อยกว่าเดือนละ 1–2 ครั้ง และต้องระวังโซเดียมจากซอสเป็นหลัก

CKD ระยะ G3 ขึ้นไป

ภูมิคุ้มกันเริ่มลดลงชัดเจน ควรหลีกเลี่ยงปลาดิบและอาหารทะเลดิบทุกชนิด รวมถึงหอยนางรมดิบ กุ้งดิบ และปูดิบ ซูชิที่ใช้ปลาสุกหรือหน้าไข่ (Tamagoyaki) และข้าวปั้นผักยังพอกินได้ แต่ต้องระวังโซเดียมจากซอส

ผู้ที่ฟอกไตหรือรับการปลูกถ่ายไต

ควรหลีกเลี่ยงอาหารดิบทุกชนิดอย่างเด็ดขาด เพราะภูมิคุ้มกันอยู่ในระดับต่ำมาก การติดเชื้อจากอาหารดิบอาจรุนแรงถึงชีวิตและทำให้ไตที่ปลูกถ่ายเสียหายได้

ถ้าอยากกินซูชิ ทำอย่างไรให้ปลอดภัยขึ้น

• เลือกซูชิที่ใช้ปลาสุกหรือผ่านความร้อน เช่น ซูชิกุ้งต้ม ซูชิไข่
• หลีกเลี่ยงหน้าซาชิมิ (ของดิบ)​ทุกชนิด ปลาแซลมอนดิบ ทูน่าดิบ
• ไม่จิ้มโชยุเลย หรือจิ้มน้อยมากไม่เกิน 1 ช้อนชาต่อมื้อ
• เลือกร้านที่มีมาตรฐานสูง วัตถุดิบสด มีการแช่แข็งอย่างถูกต้อง
• ไม่กินหอยดิบ กุ้งดิบ และปูดิบในทุกกรณี

ปลาสุกกับผู้ป่วยโรคไต ยังกินได้หรือไม่

ปลาสุกที่ปรุงด้วยความร้อนเพียงพอ (ไม่น้อยกว่า 63°C ที่จุดกึ่งกลาง) ยังเป็นแหล่งโปรตีนคุณภาพสูงที่ดีสำหรับผู้ป่วยโรคไต ปลาทะเลอย่างปลาแซลมอนอบ ปลากะพงนึ่ง หรือปลาทูต้ม ให้กรดไขมัน Omega-3 ที่มีประโยชน์ต่อระบบหัวใจและหลอดเลือดซึ่งผู้ป่วยโรคไต มีความเสี่ยงสูง โดยควรปรุงโดยไม่ใช้เครื่องปรุงโซเดียมสูงและจำกัดปริมาณตามโควต้าโปรตีนรายวัน

เป็นโรคไต กินปลาดิบ ได้มั้ย

ผู้ป่วยโรคไตระยะ G3 ขึ้นไป ฟอกไต และผู้รับการปลูกถ่ายไต ควรหลีกเลี่ยงปลาดิบและอาหารทะเลดิบทุกชนิดอย่างเด็ดขาด เพราะความเสี่ยงจากการติดเชื้อรุนแรงมากกว่าประโยชน์ที่จะได้รับ สำหรับผู้ป่วยระยะ G1–G2 อาจยังกินได้เป็นครั้งคราวในปริมาณน้อยโดยเลือกร้านที่มีมาตรฐาน แต่ปลาสุกยังคงเป็นทางเลือกที่ปลอดภัยและได้โภชนาการดีกว่าเสมอ

อ้างอิง

• Centers for Disease Control and Prevention. (2023). Vibrio vulnificus infection. U.S. Department of Health and Human Services. https://www.cdc.gov/vibrio/vibriov.html
• Kato, S., Chmielewski, M., Honda, H., Pecoits-Filho, R., Matsuo, S., Yuzawa, Y., Tranaus, A., Stenvinkel, P., & Lindholm, B. (2008). Aspects of immune dysfunction in end-stage renal disease. Clinical Journal of the American Society of Nephrology, 3(5), 1526–1533. https://doi.org/10.2215/CJN.00950208
• KDIGO CKD Work Group. (2024). KDIGO 2024 clinical practice guideline for the evaluation and management of chronic kidney disease. Kidney International Supplements, 14(1), 1–117.
• Koo, J. R., Yoon, J. W., Kim, S. G., Lee, Y. K., Oh, K. H., Kim, G. H., Kim, H. J., Chae, D. W., Kim, S., Noh, J. W., & Han, B. G. (2005). High prevalence of Vibrio vulnificus infections in Korea. Journal of Korean Medical Science, 20(5), 847–850.
• Rastamanesh, R., Stringer, M. F., & Afshari, A. (2018). Food safety concerns in patients with chronic kidney disease. Iranian Journal of Kidney Diseases, 12(3), 138–145.
• สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย. (2565). ข้อแนะนำเวชปฏิบัติโรคไตเรื้อรังก่อนการบำบัดทดแทนไต พ.ศ. 2565. สมาคมโรคไตแห่งประเทศไทย.