อาหารโรคไต ระยะ 3-4-5 กินอะไรได้ : คู่มือจากนักกำหนดอาหาร
อัปเดตล่าสุด: พฤกษภาคม 2569
อาหารโรคไตที่เหมาะสมจะช่วยควบคุมอาการบวมน้ำ ความดันโลหิต และป้องกันภาวะหัวใจล้มเหลว ผู้ป่วยควรได้รับคำแนะนำจากนักกำหนดอาหารวิชาชีพเพื่อปรับเมนูให้เหมาะกับแต่ละบุคคล
- จำกัดโปรตีน 0.6–0.8 กรัม/กก./วัน
- เลือกโปรตีนคุณภาพดี เช่น ไข่ขาว ปลา
- ควบคุมโพแทสเซียม ฟอสฟอรัส โซเดียม
- เมนูไทยปรับได้ตามคำแนะนำของนักกำหนดอาหาร
อาหารโรคไต ระยะ 3-4-5 คืออะไร?
อาหารโรคไตระยะ 3–5 คือแนวทางโภชนาการที่ออกแบบเพื่อชะลอการเสื่อมของไต ลดภาระการทำงานของไต และลดความเสี่ยงภาวะแทรกซ้อน โดยเน้นจำกัดโปรตีนคุณภาพดี (0.6–0.8 กรัม/กก./วัน) ลดโซเดียม (<2 กรัม/วัน) โพแทสเซียม (1,500–2,000 มก./วัน) และฟอสฟอรัส (800–1,000 มก./วัน) ตามเกณฑ์โภชนาการอ้างอิงสำหรับคนไทย (สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล, 2564) เพื่อชะลอการเสื่อมของไต โปรตีนที่แนะนำ ได้แก่ ปลา ไข่ขาว และอกไก่
จำกัดโปรตีนอย่างไรในโรคไตระยะ 3-4-5?
ปริมาณโปรตีนที่แนะนำต่อวัน
ผู้ป่วยโรคไตระยะ 3-4-5 ควรได้รับโปรตีน 0.6–0.8 กรัม/กก.น้ำหนักตัว/วัน เช่น น้ำหนัก 60 กก. ควรได้รับโปรตีน 36–48 กรัม/วัน (สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล, 2564) การจำกัดโปรตีนช่วยลดการสะสมของของเสียและชะลอการเสื่อมของไต อย่างไรก็ตาม ไม่ควรลดโปรตีนต่ำเกินไปจนเสี่ยงขาดสารอาหาร ควรแบ่งโปรตีนเป็นมื้อย่อย ๆ และเลือกแหล่งโปรตีนคุณภาพดี
แหล่งโปรตีนคุณภาพดีที่ควรเลือก
โปรตีนคุณภาพดี (High biological value protein) ได้แก่ ไข่ขาว ปลา อกไก่ เนื้อหมูไม่ติดมัน และเต้าหู้ขาว โปรตีนเหล่านี้ให้กรดอะมิโนจำเป็นครบถ้วนและร่างกายดูดซึมได้ดี เช่น ไข่ขาว 1 ฟอง (33 กรัม) ให้โปรตีน 3.6 กรัม (สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล) ผู้ป่วยควรหลีกเลี่ยงโปรตีนจากเนื้อสัตว์แปรรูปและเครื่องในสัตว์ที่มีฟอสฟอรัสสูง
ควบคุมโพแทสเซียมอย่างไร?
เป้าหมายโพแทสเซียมต่อวัน
ผู้ป่วยโรคไตระยะ 3-4-5 ควรจำกัดโพแทสเซียม 1,500–2,000 มก./วัน (กรมอนามัย, 2562) เพื่อป้องกันภาวะโพแทสเซียมสูงในเลือด ซึ่งอาจทำให้หัวใจเต้นผิดจังหวะหรือหยุดเต้นได้ ควรเลือกผักผลไม้ที่มีโพแทสเซียมต่ำ เช่น แตงกวา ฟักทอง แอปเปิล และหลีกเลี่ยงผักผลไม้ที่มีโพแทสเซียมสูง เช่น กล้วย ส้ม มะเขือเทศ มันฝรั่ง
วิธีเลือกผักผลไม้โพแทสเซียมปลอดภัย
เลือกผักผลไม้ที่มีโพแทสเซียมต่ำ ล้างและปอกเปลือกก่อนปรุงอาหาร ใช้วิธีลวกหรือแช่น้ำร้อนเพื่อลดโพแทสเซียม โดยหั่นผักเป็นชิ้นเล็ก ๆ แล้วแช่น้ำ 2 รอบ ๆ ละ 30 นาที จากนั้นลวกในน้ำเดือด 1–2 นาที จะช่วยลดโพแทสเซียมได้ 30–50% (สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล) เลือกผลไม้ที่ไม่หวานจัดและรับประทานในปริมาณจำกัด การลวกหรือแช่น้ำช่วยให้ผู้ป่วย CKD รับประทานผักได้โดยไม่เสี่ยงโพแทสเซียมสูง
ควบคุมฟอสฟอรัสในอาหารอย่างไร?
อาหารที่มีฟอสฟอรัสสูงควรหลีกเลี่ยง
ฟอสฟอรัสสูงพบในเครื่องในสัตว์ อาหารทะเล นมวัว ชีส ถั่วเมล็ดแห้ง และอาหารแปรรูป เช่น ไส้กรอก แฮม ผู้ป่วยโรคไตควรหลีกเลี่ยงอาหารเหล่านี้ เพราะฟอสฟอรัสส่วนเกินจะสะสมในเลือด ทำให้เกิดภาวะกระดูกพรุนและหัวใจผิดปกติ (กรมอนามัย, 2562) ควรเลือกโปรตีนจากไข่ขาว ปลา อกไก่ และเต้าหู้ขาวแทน
อาหารไทยที่เหมาะกับผู้ป่วยโรคไตระยะ 3-4-5
เมนูไทยที่เหมาะสม ได้แก่ ข้าวต้มปลา ข้าวสวยกับไข่ขาวต้ม ผัดฟักทองใส่ไข่ขาว ต้มจืดแตงกวายัดไส้ไก่สับ โดยลดการใช้เกลือและซอสปรุงรส เลือกผักที่โพแทสเซียมต่ำและผ่านการลวกหรือล้างน้ำ ตัวอย่าง ข้าวต้มปลา 1 ถ้วย (200 กรัม) ให้โปรตีน 10 กรัม โซเดียม 120 มก. (สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล)
ตารางเปรียบเทียบสารอาหารต่อ 100 g
| เมนูอาหาร | โปรตีน (กรัม) | โพแทสเซียม (มก.) | ฟอสฟอรัส (มก.) | โซเดียม (มก.) |
|---|
| ไข่ขาวต้ม | 10.9 | 163 | 15 | 166 |
| ปลาเนื้อขาวนึ่ง | 18.5 | 300 | 200 | 70 |
| อกไก่ต้ม | 24.0 | 256 | 210 | 60 |
| ข้าวต้มปลา | 5.0 | 70 | 50 | 120 |
คำแนะนำปฏิบัติได้จริงในการเลือกอาหาร
- เลือกโปรตีนคุณภาพดีในแต่ละมื้อ เช่น ปลา ไข่ขาว และอกไก่
- จำกัดปริมาณผักผลไม้ที่โพแทสเซียมสูง เช่น กล้วย ส้ม มะเขือเทศ มันฝรั่ง และน้ำผลไม้เข้มข้น
- ลวกหรือแช่น้ำผักก่อนปรุงเพื่อลดโพแทสเซียม
- ลดเกลือและเครื่องปรุงรสทุกชนิด
- หลีกเลี่ยงอาหารแปรรูปและอาหารกึ่งสำเร็จรูป เช่น ไส้กรอก แฮม เบคอน และหมูหยอง
- อ่านฉลากโภชนาการก่อนเลือกซื้ออาหาร
ตัวอย่างเมนูไทยประจำวันสำหรับผู้ป่วย CKD ระยะ 3-4-5
ตัวอย่างเมนูประจำวันสำหรับผู้ป่วย CKD ระยะ 3-4-5 ที่ควบคุมโปรตีน โพแทสเซียม และฟอสฟอรัส ได้แก่
เช้า: ข้าวต้มปลา (ปลานึ่ง 40 กรัม, ข้าวสวย 60 กรัม), แตงกวาลวก 30 กรัม
กลางวัน: ข้าวสวย 80 กรัม, ไข่ขาวต้ม 2 ฟอง, ผัดฟักทอง 50 กรัม
เย็น: ข้าวสวย 80 กรัม, อกไก่ต้ม 40 กรัม, ต้มจืดฟักทอง 50 กรัม
ของว่าง: เต้าหู้ขาวนึ่ง 50 กรัม หรือแอปเปิลลวกน้ำร้อน 1/2 ผล
ทุกมื้อควรลดเกลือและซอสปรุงรส เลือกผักที่โพแทสเซียมต่ำและผ่านการลวกหรือล้างน้ำก่อนเสมอ
แนวทางเลือกอาหารว่างหรือของว่างที่เหมาะกับผู้ป่วย CKD
อาหารว่างที่เหมาะสมสำหรับผู้ป่วย CKD ระยะ 3-4-5 ควรเป็นอาหารที่มีโปรตีนคุณภาพดี โซเดียมและโพแทสเซียมต่ำ เช่น เต้าหู้ขาวนึ่ง ขนมปังขาว ไข่ขาวต้ม ผลไม้ลวกน้ำร้อน (เช่น แอปเปิล) หลีกเลี่ยงขนมขบเคี้ยวรสเค็มจัด ขนมหวานที่มีนมวัวหรือถั่วเป็นส่วนผสม และน้ำผลไม้เข้มข้น การเลือกของว่างที่เหมาะสมช่วยป้องกันภาวะแทรกซ้อนและควบคุมระดับสารอาหารในเลือดได้ดี
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับ อาหารโรคไต ระยะ 3-4-5 กินอะไรได้
- โรคไตระยะ 3–5 ควรกินโปรตีนเท่าไร?
- ควรได้รับโปรตีน 0.6–0.8 กรัม/กก.น้ำหนักตัว/วัน เช่น น้ำหนัก 60 กก. ควรได้รับโปรตีน 36–48 กรัม/วัน โดยเลือกโปรตีนคุณภาพดี เช่น ไข่ขาว ปลา อกไก่ และแบ่งโปรตีนในแต่ละมื้อให้เหมาะสม (สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล)
- ผู้ป่วย CKD ควรจำกัดโพแทสเซียมอย่างไร?
- ควรจำกัดโพแทสเซียม 1,500–2,000 มก./วัน เลือกผักผลไม้ที่โพแทสเซียมต่ำ เช่น แตงกวา ฟักทอง แอปเปิล และลวกหรือแช่น้ำก่อนรับประทาน เพื่อลดความเสี่ยงโพแทสเซียมสูงในเลือด (กรมอนามัย, 2562)
- ฟอสฟอรัสสูงส่งผลต่อผู้ป่วยโรคไตอย่างไร?
- ฟอสฟอรัสสูงทำให้เกิดภาวะกระดูกพรุน หลอดเลือดแข็งตัว และหัวใจผิดปกติ ผู้ป่วย CKD ควรหลีกเลี่ยงอาหารที่มีฟอสฟอรัสสูง เช่น เครื่องในสัตว์ นมวัว ถั่วเมล็ดแห้ง และอาหารแปรรูป (กรมอนามัย, 2562)
- ผักผลไม้ใดปลอดภัยสำหรับโรคไตระยะท้าย?
- ผักผลไม้ที่โพแทสเซียมต่ำ เช่น แตงกวา ฟักทอง แอปเปิล (ลวกน้ำร้อนก่อนรับประทาน) ปริมาณควรจำกัดและผ่านการลวกหรือแช่น้ำเพื่อลดโพแทสเซียม (สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล)
- ควรหลีกเลี่ยงอาหารอะไรในโรคไตระยะ 4–5?
- ควรหลีกเลี่ยงอาหารเค็มจัด อาหารหมักดอง อาหารแปรรูป เครื่องในสัตว์ ผักผลไม้ที่โพแทสเซียมสูง เช่น กล้วย มะเขือเทศ มันฝรั่ง และน้ำผลไม้เข้มข้น
- อาหารไทยใดเหมาะกับผู้ป่วย CKD ระยะ 3–5?
- ข้าวต้มปลา ไข่ขาวต้ม ผัดฟักทองใส่ไข่ขาว ต้มจืดแตงกวายัดไส้ไก่สับ โดยเลือกผักโพแทสเซียมต่ำ ลวกหรือล้างน้ำก่อนปรุง ลดเกลือและซอสปรุงรส (สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล)
- ควรดื่มน้ำเท่าไรในโรคไตระยะ 3–5?
- ปริมาณน้ำขึ้นกับอาการบวมน้ำและปริมาณปัสสาวะ ควรดื่มน้ำตามคำแนะนำของแพทย์หรือพยาบาล และหลีกเลี่ยงการดื่มน้ำมากเกินไปหากมีอาการบวมน้ำ
- อาหารว่างประเภทใดเหมาะกับผู้ป่วย CKD?
- อาหารว่างที่เหมาะ เช่น เต้าหู้ขาวนึ่ง ไข่ขาวต้ม ขนมปังขาว หรือผลไม้ลวกน้ำร้อน เลี่ยงขนมขบเคี้ยวรสเค็มและผลไม้ที่โพแทสเซียมสูง
สรุปแนวทางโภชนาการสำหรับโรคไตระยะ 3-4-5
อาหารโรคไต ระยะ 3-4-5 กินอะไรได้ ควรเน้นโปรตีนคุณภาพดีในปริมาณจำกัด ควบคุมโซเดียม โพแทสเซียม และฟอสฟอรัส เลือกเมนูอาหารไทยที่ปรับสูตร ลดเกลือและเครื่องปรุงรส หลีกเลี่ยงอาหารแปรรูปและผักผลไม้ที่โพแทสเซียมสูง รับประทานอาหารตามคำแนะนำของนักกำหนดอาหารเพื่อชะลอการเสื่อมของไตและลดภาวะแทรกซ้อน และดาวน์โหลดแอป Wello เพื่อรับคำปรึกษาโภชนาการเฉพาะบุคคลสำหรับผู้ป่วย CKD ได้ทันที
เขียนโดย: ทีมนักกำหนดอาหาร Eatwellconcept
อ้างอิง
- สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล. (2564). ตารางแสดงคุณค่าทางโภชนาการของอาหารไทย.
- กรมอนามัย. (2562). แนวทางโภชนาการสำหรับผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง.
- U.S. Department of Agriculture, FoodData Central. (2023). Food composition data.
- World Health Organization. (2020). Nutritional care and support for patients with chronic kidney disease.
ไม่แน่ใจว่าอาหารที่กินอยู่ปลอดภัยสำหรับไตของคุณไหม?
Wello Food คิดให้ครบแล้วทุกมื้อ
เมนูและกับข้าวที่คำนวณโซเดียม โพแทสเซียม ฟอสฟอรัส และโปรตีนมาให้ตามแนวทางผู้ป่วยโรคไตตามระยะของคุณ — แค่เปิดแพ็คแล้วกิน ไม่ต้องนับเองทุกวัน
สั่งเลย
ดูแลสุขภาพของคุณให้ถูกวิธี
โปรแกรมปรึกษานักกำหนดอาหารคืออะไร ?
พร้อมรับคำปรึกษาจาก
นักกำหนดอาหารวิชาชีพ
