โพแทสเซียม อาหารที่มีโพแทสเซียมสูง และคำแนะนำสำหรับผู้ป่วยโรคไต CKD

อัปเดตล่าสุด: พฤษภาคม 2569

โพแทสเซียม (Potassium) เป็นแร่ธาตุที่มีบทบาทสำคัญต่อการทำงานของหัวใจ กล้ามเนื้อ และระบบประสาท โดยปริมาณโพแทสเซียมในอาหารถือว่าสูงเมื่อมีมากกว่า 200–270 มิลลิกรัมต่อ 100 กรัม ตามเกณฑ์ของสถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล (2566)

ผู้ป่วย CKD ควรจำกัด โพแทสเซียม เท่าไร?

แนวทางการจำกัด โพแทสเซียม สำหรับผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง (กรมอนามัย 2565)

• ผู้ป่วยระยะ 4–5: แนะนำให้จำกัดโพแทสเซียม ไม่เกิน 1,500 มก./วัน เนื่องจากประสิทธิภาพการขับโพแทสเซียมของไตลดลง หากได้รับมากเกินไปอาจเสี่ยงต่อภาวะหัวใจเต้นผิดจังหวะหรือหัวใจหยุดเต้นเฉียบพลัน
• ผู้ป่วยระยะ 3: สามารถบริโภคได้ประมาณ 2,000–2,500 มก./วัน

อาหารใดที่มีโพแทสเซียมสูงและควรหลีกเลี่ยง?

อาหารที่มีโพแทสเซียมสูง ได้แก่ กล้วยหอม มันฝรั่ง ผักโขม ฟักทอง มะเขือเทศ อะโวคาโด ถั่วเหลือง และผลไม้แห้ง เช่น อินทผลัม ลูกพรุน อาหารเหล่านี้หากบริโภคในปริมาณมากอาจเพิ่มความเสี่ยงต่อภาวะโพแทสเซียมสูงในเลือด โดยเฉพาะในผู้ป่วย CKD ระยะ 4–5 ที่ไตขับโพแทสเซียมได้น้อยลง (สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล, 2566) ควรอ่านฉลากโภชนาการและเลือกอาหารที่มีปริมาณโพแทสเซียมต่ำหรือปานกลาง

ตัวอย่างผักและผลไม้ที่มีโพแทสเซียมสูง

การเลือกบริโภคผักผลไม้ควรหลีกเลี่ยงผักผลไม้ที่มีโพแทสเซียมสูง ซึ่งจะช่วยลดความเสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนในผู้ป่วยโรคไต CKD (สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล) 

• ผักที่มีโพแทสเซียมสูง เช่น ผักโขม (560 มก./100 กรัม), ฟักทอง (340 มก./100 กรัม), มันฝรั่ง (420 มก./100 กรัม)
• ผลไม้ที่มีโพแทสเซียมสูง เช่น กล้วยหอม (358 มก./100 กรัม), มะละกอ (257 มก./100 กรัม), ทุเรียน (436 มก./100 กรัม) 

อาหารใดที่มีโพแทสเซียมต่ำและควรเลือกทาน?

อาหารโพแทสเซียมต่ำ (น้อยกว่า 100 มก./100 กรัม) ได้แก่ แตงกวา ผักกาดขาว ฟักเขียว แอปเปิล สับปะรด ส้มเขียวหวาน ข้าวสวย ขนมปังขาว เนื้อสัตว์ไม่ติดมัน (ในปริมาณที่เหมาะสม) อาหารเหล่านี้เหมาะสำหรับผู้ป่วยโรคไต CKD ที่ต้องควบคุมโพแทสเซียม (สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล) อย่างไรก็ตาม ควรรับประทานในปริมาณพอเหมาะและหลีกเลี่ยงน้ำผลไม้เข้มข้น เนื่องจากเป็นเครื่องดื่มที่มีโพแทสเซียมสูง

ตัวอย่างอาหารโพแทสเซียมต่ำ

การเลือกรับประทานกลุ่มอาหารเหล่านี้ในปริมาณที่เหมาะสม จะช่วยให้การควบคุมระดับโพแทสเซียมในเลือดมีประสิทธิภาพมากขึ้น (สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล)

• กลุ่มข้าว: ข้าวสวย (26 มก./100 ก.)
• กลุ่มผัก: ผักกาดขาว (70 มก.) และ แตงกวา (147 มก.)
• กลุ่มผลไม้: แอปเปิล (107 มก.) และ สับปะรด (109 มก.)

อาหารไทย: เมนูใกล้ตัวที่ควรระวัง

อาหารไทยหลายเมนูมีส่วนประกอบของอาหารที่มีโพแทสเซียมสูง เช่น ต้มยำ (ใส่เห็ด มะเขือเทศ), แกงส้ม (ใส่ฟักทอง), ข้าวมันไก่ (มีแตงกวาโพแทสเซียมต่ำแต่ไก่และน้ำซุปโพแทสเซียมปานกลาง), ข้าวต้มปลา (หากใส่ผักโขมหรือฟักทอง) เมนูยำผลไม้ที่ใช้กล้วยหอมหรือมะละกอควรหลีกเลี่ยง ดังนั้นผู้ป่วยโรคไต CKD ควรเลือกเมนูที่ใช้ผักโพแทสเซียมต่ำและหลีกเลี่ยงน้ำซุปเข้มข้น

ตารางเปรียบเทียบโพแทสเซียมในอาหารต่อหน่วยบริโภค

ตารางเปรียบเทียบปริมาณโพแทสเซียมในอาหารไทยยอดนิยมต่อหน่วยบริโภค (100 กรัม) โดยอ้างอิงข้อมูลจากสถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล

เคล็ดลับปฏิบัติ: วิธีลดโพแทสเซียมในอาหาร

การลดโพแทสเซียมในอาหารสามารถทำได้โดยการแช่ผักในน้ำสะอาด 2–3 ชั่วโมงก่อนนำไปลวก หรือลวกผักในน้ำเดือด 1–2 ครั้ง แล้วเทน้ำทิ้ง วิธีนี้ช่วยลดโพแทสเซียมในผักได้ถึง 30–50% (กรมอนามัย, 2565) หลีกเลี่ยงการรับประทานน้ำซุปหรือน้ำแกงจากผักที่มีโพแทสเซียมสูง เลือกผลไม้ที่มีโพแทสเซียมต่ำและควบคุมปริมาณในแต่ละมื้อ

ตัวอย่างแผนมื้ออาหารรายวัน

เช้า: ข้าวต้มปลา 1 ถ้วย (ข้าวสวย 100 กรัม + ปลา 50 กรัม + แตงกวา 30 กรัม) โพแทสเซียมรวม ~120 มก.
กลางวัน: ข้าวสวย 100 กรัม + ไก่ต้ม 50 กรัม + ผัดผักกาดขาว 50 กรัม โพแทสเซียมรวม ~150 มก.
เย็น: ข้าวสวย 100 กรัม + หมูผัดขิง 50 กรัม + ฟักเขียวต้ม 50 กรัม โพแทสเซียมรวม ~140 มก.
ผลไม้: แอปเปิล 50 กรัม โพแทสเซียม ~54 มก.
ปริมาณโพแทสเซียมที่ได้รับรวมทั้งวัน ~464 มก. (เหมาะกับโรคไต CKD ระยะ 4–5)

คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับโพแทสเซียมสำหรับ CKD

อาหารใดมีโพแทสเซียมสูง?

อาหารที่มีโพแทสเซียมสูง เช่น กล้วยหอม มันฝรั่ง ผักโขม ฟักทอง มะเขือเทศ ถั่วเหลือง และผลไม้แห้ง อาหารเหล่านี้มีโพแทสเซียมมากกว่า 200 มก./100 กรัม (สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล) ผู้ป่วย CKD ควรหลีกเลี่ยงหรือจำกัดปริมาณ

ผู้ป่วย CKD ควรจำกัดโพแทสเซียมเท่าไร?

ผู้ป่วย CKD ระยะ 4–5 ควรจำกัดโพแทสเซียมไม่เกิน 1,500 มก./วัน ส่วน CKD ระยะ 3 อาจบริโภคได้ 2,000–2,500 มก./วัน (กรมอนามัย, 2565) ควรปรึกษานักกำหนดอาหารเพื่อความปลอดภัย

อาหารโพแทสเซียมต่ำมีอะไรบ้าง?

อาหารโพแทสเซียมต่ำ ได้แก่ แตงกวา ผักกาดขาว ฟักเขียว แอปเปิล ข้าวสวย ขนมปังขาว อาหารเหล่านี้มีโพแทสเซียมต่ำกว่า 100 มก./100 กรัม (สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล) เหมาะกับผู้ป่วย CKD

จะลดโพแทสเซียมในอาหารได้อย่างไร?

วิธีลดโพแทสเซียมในอาหาร เช่น แช่ผักในน้ำสะอาด 2–3 ชั่วโมง ลวกผักในน้ำเดือดแล้วเทน้ำทิ้ง หลีกเลี่ยงน้ำซุปจากผักโพแทสเซียมสูง วิธีเหล่านี้ช่วยลดโพแทสเซียมได้ 30–50% (กรมอนามัย, 2565)

ผักไทยใดควรระวังเรื่องโพแทสเซียม?

ผักไทยที่ควรระวัง เช่น ผักโขม ฟักทอง มะเขือเทศ มันฝรั่ง ผักบุ้ง ผักเหล่านี้มีโพแทสเซียมสูงเกิน 200 มก./100 กรัม (สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล) ผู้ป่วย CKD ควรจำกัดหรือหลีกเลี่ยง

กล้วยหอมมีโพแทสเซียมเท่าไร?

กล้วยหอม 100 กรัม มีโพแทสเซียมประมาณ 358 มก. (สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล) จัดเป็นอาหารโพแทสเซียมสูง ผู้ป่วย CKD ระยะ 4–5 ควรหลีกเลี่ยงหรือรับประทานในปริมาณน้อย

น้ำผลไม้ไทยมีโพแทสเซียมสูงหรือไม่?

น้ำผลไม้ไทยส่วนใหญ่ เช่น น้ำส้ม น้ำมะละกอ น้ำแตงโม มีโพแทสเซียมสูงกว่าผลไม้สด เนื่องจากใช้ผลไม้ในปริมาณมาก ผู้ป่วย CKD ควรหลีกเลี่ยงหรือดื่มในปริมาณน้อย (กรมอนามัย, 2565)

การรับประทานอาหารนอกบ้านเสี่ยงโพแทสเซียมสูงหรือไม่?

อาหารนอกบ้าน เช่น ก๋วยเตี๋ยว ข้าวแกง มักมีผักและน้ำซุปโพแทสเซียมสูง ผู้ป่วย CKD ควรสอบถามส่วนประกอบ เลือกอาหารที่ใช้ผักโพแทสเซียมต่ำ และหลีกเลี่ยงน้ำซุปเข้มข้น

สรุปและแนวทางปฏิบัติสำหรับผู้ป่วย CKD

อาหารที่มีโพแทสเซียมสูง เป็นปัจจัยสำคัญที่ต้องควบคุมในผู้ป่วยโรคไต CKD ระยะ 3-4-5 เพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อน เช่น หัวใจเต้นผิดจังหวะ ดังนั้นการเลือกอาหารโพแทสเซียมต่ำและใช้วิธีแช่หรือลวกผักจะสามารถช่วยลดปริมาณโพแทสเซียมจากอาหารได้ ผู้ป่วยควรปรึกษานักกำหนดอาหารและตรวจเลือดสม่ำเสมอ แนะนำดาวน์โหลดแอป Wello เพื่อคำนวณโพแทสเซียมในเมนูไทยและปรึกษานักโภชนาการเฉพาะผู้ป่วยโรคไต CKD

เขียนโดย: ทีมนักกำหนดอาหาร Eatwellconcept

อ้างอิง

• กรมอนามัย. (2565). แนวทางการดูแลด้านโภชนาการสำหรับผู้ป่วยโรคไตเรื้อรัง. กรุงเทพฯ: กรมอนามัย กระทรวงสาธารณสุข.
• สถาบันโภชนาการ มหาวิทยาลัยมหิดล. (2566). ตารางแสดงคุณค่าทางโภชนาการของอาหารไทย. นครปฐม: มหาวิทยาลัยมหิดล.
• World Health Organization. (2023). Potassium in health. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/potassium
• Kidney Disease: Improving Global Outcomes (KDIGO). (2020). Clinical Practice Guideline for Nutrition in CKD. https://kdigo.org/guidelines/nutrition/
• U.S. Department of Agriculture, FoodData Central. (2024). Potassium content in foods. https://fdc.nal.usda.gov/

ดูแลสุขภาพของคุณให้ถูกวิธี

โปรแกรมปรึกษานักกำหนดอาหารคืออะไร ?

พร้อมรับคำปรึกษาจาก

นักกำหนดอาหารวิชาชีพ